Commentary on the Nyāyasūtra 10.p3.7
Nyāyabhāṣya (complete text) 10.p3.7
- Language
- Sanskrit
10.p3.7
|| 5 || 2 || 22 || anigrahasthāne nigrahasthānābhiyogo niranuyojyānuyogaḥ || 22 || nigrahasthānalakṣaṇasya mithyādhyavasāyāda'nigrahasthāne ’nigṛhītosi’ iti paraṃ bruvan niravanugojyā'nuyogād niranugojyā'nuyogād nigṛhīto veditavya iti || 22 || nyā. sū. || 5 || 2 || 23 || siddhāntamabhyupetyā'niyamāt kathāprasaṅgo'pasiddhāntaḥ || 23 || kasyacidarthasya tathābhāvaṃ pratijñāya pratijñātārthaviparyayāt= aniyamāt kathāṃ prasañjayato'pasiddhānto veditavyo yathā-- ’na sadā''tmānaṃ jahāti= na sato vināśaḥ, nā'sadā''tmānaṃ labhate= nā'sadutpadyate’ iti siddhāntamabhyupetya svapakṣaṃ vyavasthāpayati--ekaprakṛtīdaṃ vyaktam-- vikārāṇāmanvayadarśanāt. mṛdanvitānāṃ śarāvādīnāṃ dṛṣṭamekaprakṛtitvaṃ tathā cāyaṃ vyaktabhedaḥ sukhaduḥkhamohasamanvito dṛśyate tasmāt samanvayadarśanāt sukhādibhirekaprakṛtīdaṃ viśvamiti| evamuktavāna'nuyujyate-- atha prakṛtirvikāra iti kathaṃ lakṣitavyam ? iti, yasyāvasthitasya dharmāntaranivṛttau dharmāntaraṃ pravartate sā prakṛtiḥ. yacca dharmāntaraṃ pravartate sa vikāra iti| so'yaṃ pratijñātārthaviparyayāt= aniyamāt kathāṃ prasañjayati= pratijñātaṃ khalvanena-- nā'sadāvirbhavati na sattiro bhavati’ iti| sadasatośca tirobhāvā''virbhāvama'ntareṇa na kasyacit pravṛttiḥ pravṛttyuparamaśca bhavati, mṛdi khalvasthitāyāṃ bhaviṣyati śarāvādilakṣaṇaṃ dharmāntaramiti pravṛttirbhavati. abhūditi ca pravṛttyuparamaḥ. tadetad mṛddharmāṇāmapi na syāt, evaṃ pratyavasthito yadi sataścā''tmahānama'sataścā''tmalābhamabhyupaiti ?