Commentary on the Nyāyasūtra 11.21.p5
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.21.p5
- Language
- Sanskrit
11.21.p5
syādetat, svasaṃvedanamātmasvabhāvamapyanādyavidyāvaśādanātmatayā sphurat tattadviṣayoparāgeṇa bhinnamiva sphuratyātmanyekatayā pratisandhīyamāne'pi yathā gaganasaviturekatvenānubhūyamānasyāpi pratibimbamambuni taraḍgabhedādityata āha---na caitadasatīti| ayamarthaḥ, na tāvat sa eva tasminneva tadānīmeva bhrānto'bhrāntaśceti saṃbhavati| tasmādavidyāyā durghaṭatvaṃ nāmālaḍkāra eveti pādaprasārikayā pratyavastheyam| seyaṃ bhedajñāne bādhakamālambya syāt| tacca nāstīti vakṣyāmaḥ| pratibimbe tu suvyakta eva bhrama iti| dvitīyaṃ dūṣayati---na cāgantuketi| nanvātmani nityaṃ caitanyamiti ka evamāha? ki tvātmaiva nityacaitanyasvabhāva ityata āha---na cātmaiveti| na ca sukhenāhamasvāpsamityastyeva smaraṇamiti vācyam| ghaṭamahaṃ jānāmīti tadajñāsiṣamitivat sukhenāhaṃ svapimīti tadajñāsiṣamityevamapi smaraṇaprasaḍgāt, tarhi kimidaṃ sukhamahamasvāpsamiti duḥkhābhāvānumānamātraṃ supto'haṃ na kii*cadajñāsiṣamiti jñānābhāvānumānavat| atha kena liḍgena smaraṇārhāsamaraṇena| ko dharmī? ātmā anubhūyamānaḥ smaryamāṇo vā pratyabhijñāyamānaḥ| tathāpi suṣuptāvasthā yā