Commentary on the Nyāyasūtra 11.34.p3
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.34.p3
- Language
- Sanskrit
11.34.p3
evaṃ sapakṣābhāve'pi pakṣavyāpakasya vipakṣaikadeśavṛttestadavasthaiva prasaktirityāha---tathāpīti| udāharaṇenaivetyavadhāraṇasya pakṣavyāptiparasya sapakṣābhāvapradarśanaudāsīnyamāviṣkartumanityo mūrtatvādityudāhṛtam| vastutastu, nedaṃ nirātmakaṃ jīvacchīrīraṃ māṃsādimayatvāt ityasaṃkīrṇamudāharaṇaṃ draṣṭavyam| etaddvayamapi nirākartuā vaidharmyameva codāharaṇeneti pūrvāvadhāraṇena pakṣavyāptau labdhāyāṃ vaidharmyamevetyanena sādharmyarūpatā nirākṛtāvayamarthaḥ syāt| pakṣasya vyāpako dharmastaditaravaidharmyarūpa eveti tathā cebhayorapi kaḥ prasaṃgaḥ? kevalamasādhāraṇaḥ prasajyate| sa ca vipakṣodāharaṇeneti viśeṣayatā sapakṣābhāvapradarśanena nirastaḥ| yadi hi sati sapakṣeanvayo vivakṣitaḥ tadā tathā vaidharmyādityanārabhyameva, pūrvalakṣaṇenaiva gatārthatvāt| vyatirekaśced vivakṣito vipakṣeṇeti vyartham| tasmād vaidharmyāvadhitayā upāttaṃ vipakṣapadaṃ sapakṣābhāvapratipattiphalamevetyarthaḥ||