Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 11.34.p4

Nyāyabhāṣya (complete text) 11.34.p4

Language
Sanskrit

11.34.p4

nanu tathāpi vaidharmyādityatra tathāśabdārtha udāharaṇeneti| udāharaṇaṃ ca sapakṣo'pi bhavatīti kathaṃ viśeṣalābha ityāśaṅkya vyācaṣṭe---vipakṣeti| vyākhyānato viśeṣapratipattirna hi sandehādalakṣaṇamiti bhāva iti tatra tatroktamityarthaḥ| nanvavadhāritakāryasvabhāvo'rthaḥ kevalavyatirekisādhyo'nyathātiprasaṅgāditi vakṣyati, tathābhūtaścātra prāṇādyapekṣayā prayatnaḥ| tasmiśca sādhye sidvāsādhanaṃ vyatirekyasaṃbhavaśca svaśarīre prāṇasya prayatnapūrvakatvāvadhāraṇena svapakṣānvayasyāpi saṃbhavādityata āha---prāṇādineti| tathāpyasmadāyatte śabdaprayoge kiścityavācakaṃ prayokṣyāmaha ityata āha---prāṇādikāraṇecchādikāraṇarahitamiti| paraśarīre pakṣapraviṣṭe hetusiddhyarthaṃ vipakṣībhūte ca ghaṭādau sādhyarahite hetuvyatirekasiddhyarthaṃ tathoktamityarthaḥ| nanvicchādisamavāyikāraṇavirahaniṣedhena tadvatvaṃ sidhyet| tathā ca punarapi nātmasiddhiḥ| na ca kevalavyatirekī tāvanmātrasyānvayenaiva siddherityata āha---yaśceti| anvayinā hi tatkāraṇamātraṃ siddham, anena tu tadeva pṛthivyādivilakṣaṇaṃ sidhyatīti na niravakāśo vyatirekī| na ca nātmasiddhiḥ tathābhūtasya tasyaivātmaśabdavācyatvādityarthaḥ| gṛhītāvinābhāvo hītyādīnā vyāptyasiddhirdarśitā|