Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 11.p33

Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p33

Language
Sanskrit

11.p33

hyupekṣaṇīyaṃ niṣprayojanamiti nānubhūyate| nāpi sukhaṃ prayojanāntaraśūnyakiti neṣyate| nāpi mumukṣuṇānapekṣite svarge yāgādikaṃ tatsādhanatayā nānubhūyate| puruṣārthasādhane tvicchālakṣaṇā vā prayatnalakṣaṇā vā pravṛttirna svarasasiddhā| na hi kaścit kṣudhī duḥkhaprahāṇaṃ tṛptisauhityasukha vā ananusaṃdhāyānnamattumicchati prayatate vā| tasmād yatra yaḥ pravartayitavyaḥ sa tatsādhyamarthaṃ daśayitvā, yataśca yo nivartayitavyaḥ sa tatsādhyamanarthaṃ darśayitveti| uktaṃ pracojanādikam| tattu śrotā kathaṃ śraddhāsyati, aśraddadhāno vā kathaṃ pravartsyatītyavaśiṣyate| tatrāha--viniściteti| yadyapi munerāptatvāvadhāraṇe prayojanānabhidhāne'pi prayojanasāmānyaniścayo bhavatyeva prayojanavadidaṃ śāstramāptoktatvāditi , tathāpi nāsau pravṛttyaṅgam| na hi prayojanavadityeva pravartate| kiṃ tarhi? asmadapekṣitaprayojanavadidamiti kṛtvā| sa ca prayojanaviśeṣo vacanādevāvasīyata iti sārthakametadabhidhānam| tadidamuktam--prayojanādi viniścitya| viśeṣata iti śeṣaḥ| viniścayaśca śāstropāyakamevedaṃ niḥśreyasamityākāro na tvavaśyaṃbhāviprayojanākāraḥ, kṛṣyādāvavagrahādivadatrāpyantarāyasaṃbhavāt| tadidaṃ prayojanasya pravartakatvamuddeśyatayā, na tu pravṛttiviṣayatayā| tena neṣṭābhyupāyatāvidhivirodhaḥ||