Commentary on the Nyāyasūtra 13.3.10
Nyāyabhāṣya (complete text) 13.3.10
- Language
- Sanskrit
13.3.10
yānyuktāni mayā samyagvidyāsthānāni bhārata| utpannāni pavitrāṇi pāvanārthaṃ tathaiva ca || tasmāttāni na śūdrasya spraṣṭavyāni kathaṃcana|" iti || tasmādetāni traivarṇikairadhyetavyāni| tatra brāhmaṇena vidyāprāptaye dharmānuṣṭhānāya cādhigantavyāni| kṣatriyavaiśyābhyāṃ dharmānuṣṭhānāyaiva| tathā śaṅkhena vidyāsthānānyanukramyoktam--- "etāni brāhmaṇo'dhikurute| sa ca vṛttiṃ darśayatītareṣām" iti| evameva dharmaśāstrasaṃgrāhakaiḥ samarthitam| tataśca yeṣāṃ karmabrahmamīmāṃsāvaseyatattvahitarūpaprameyacintādhikāraḥ, teṣāmeva tātparyaparyavasāyitayā dharmavidyāsthānābhimatanyāyaṃvistarāṃdhikārapa iti siddham || nyā. pa. pra. 5 || prayojananirūpaṇam || pratyakṣādipramāṇena śuddhiḥ padatadarthayoḥ| mānameyādiniyatirnirdoṣokteśca mānatā || grāvaplavanavākyādāvānyaparyaṃ virodhataḥ| citrāpaśuphalatvādāvabādhadvārasaṃgrahaḥ || anuvādavidhānādicintā prāptyādipūrvikā| pratyakṣādiṣvasiddheṣu na kalpeta kathaṃcana || evamādyupayogena munibhirnyāyavistaraḥ| vedānugrahaṇāddharmavidyāsthānatayoditaḥ || āgamākhyapramāṇe tu saṃśuddhe nyāyavistarāt| tadviśeṣasya mīmāṃsā sādhayeddharmamānatām || prameyasyāpi saṃśuddhirantato brahmacintanāt| iha tasya niveśastu tādarthyādiprasiddhaye || pramāṇamevāsya śāstrasya prādhānyato viṣayaḥ| tatra prekṣāvadadhicikīrṣāsiddhyartham---prameyatattvajñānaṃ hānopādānadvārā niḥśreyasahetuḥ, tacca saparikarāt pramāṇāt---iti paramparayā prayojanajñāpanāya pradarśanamātramihābhimatam|