Commentary on the Nyāyasūtra 13.3.11
Nyāyabhāṣya (complete text) 13.3.11
- Language
- Sanskrit
13.3.11
ataḥ pradhānaviṣayatayā, prameyādisādhakatayā ca pramāṇaṃ prameyādapi pūrvamucyate| tatra vyavacchedyatvāṅgatvādimukhena saṃśayādayo'pi caturdaśa yathāyathaṃ nirūpyante| na ca ṣoḍaśatve nirbandhaḥ, atathātvaviparyayatvādyupādhyantarādhīnasaṃgrahavibhajanābhyāṃ nyūnādhikoddeśasyāpi śakyatvāt upayogānupayogāviśeṣācca| etāvadevagautamasyāpi hṛdayamiti || nyā. pa. pra. 6 || pramāṇāpramāṇavyavasthāpanam || asti tāvadidaṃ pramāṇamidamapramāṇamiti prasiddho laukikaparīkṣakavyavahāraghaṇṭāpathaḥ| tadanādare tu nirāśrayatayā parīkṣaṇasyāpyanudayaḥ || vyavahāro hi jagato bhavatyālambane kvacit| na tatsāmānyato nāsti kathaṃtā tu parīkṣyate || sāmānyaniścitārthena viśeṣe tu bubhutsite| parīkṣā hyucitā sveṣṭapramāṇotpādanātmikā || na sarvasyāpramāṇatvaṃ svapakṣasya svataḥ kṣateḥ| na sarvasya pramāṇatvaṃ svapakṣasyānyataḥ kṣateḥ || siddhyasiddhyo svapakṣasya siddhā lokavyavasthitiḥ| tatsiddhyasiddhyostvatpakṣo na kathaṃcana sidhyati || pramāṇena pramāṇasya bādhaḥ svavyāhaterhataḥ| apramāṇena tadbādhe sādhanaṃ ca tato na kim || apramāṇāt pramāṇādvā mānasiddhirna cenna tat| yataḥ pramāṇatastasya siddhiḥ svapararakṣiṇī || bādhābādhavyavasthā'pi mānataḥ syādravyavasthitāt| anyathā tvavyavasthāyā na vyavasthetyavasthiteḥ || sarvatrānirṇaye na staḥ saṃśayotpattinirṇayau| yathā tatkoṭitatsiddhistathānyatrāpi yujyate || dharmisādhāraṇākārakoṭīnāṃ pūrvaniścaye| asāvayamayaṃ veti hyāvirbhavati saṃśayaḥ || sarvatra saṃśayastāvanna sarvasyāpi dṛśyate| sarvaṃ saṃdigdhamiti te nipuṇasyāsti niścayaḥ ||