Commentary on the Nyāyasūtra 13.3.7
Nyāyabhāṣya (complete text) 13.3.7
- Language
- Sanskrit
13.3.7
tadapi saṃpratipannasāmayikatvadvārā anumānādivilakṣaṇasaṃbandhaviśeṣakhyāpanārthamiti yojyam, anādinidhanāvicchinnasaṃpradāyavedavartināṃ padānāṃ manvādivacanaviruddhasāṃketikatvopapādanakḷptyasaṃbhavāt| yacca "mantrāyurvedaprāmāṇyavacca tatprāmāṇyamāptaprāmāṇyāt" iti, etadapyanādinidhanasyaiva vedasya pratikalpamīśvareṇāptatamena yathāpūrvaṃ pravartanamabhisaṃdhāyeti sugamam || varṇānityatvavarṇanaṃ tu na śrutyādiviruddham; pratyutānukūlameva| śārīrakadevatādhikaraṇe varṇānityatvamabhyupagamyaiva hi "ata eka ca nityatvam" "samānanāmarūpatvāccāvṛttāvapyavirodho darśanāt smṛteśca" iti vedanityatvaṃ sādhitam || yattu jaiminīye śabdādhikaraṇe varṇanityatvasamarthanaṃ vyācakhyuḥ; sa tu vyākhyātṝṇāmevāparādhaḥ, asāṃketikavācakākāranityatvaparatvenānyaparatvāttasyādhikaraṇasya || yacca dvitīyādhyāyānte "vyaktyākṛtijātayastu padārthaḥ"ityuktam, tatrāpi na vaiśeṣikābhyupagatajātisvīkāre liṅgaṃ paśyāmaḥ; nahyatra dravyaguṇādipadārthaparisaṃkhyānaṃ kriyate, "te vibhaktyantāḥ padam" iti pratipāditapadavācyapradarśanaparatvāt| anantaraṃ catisṛṇāmeva lakṣaṇamāha---"vyaktirguṇaviśeṣāśrayo mūrtiḥ""ākṛtirjātiliṅgākhyā" "samānaprasavātmikā jātiḥ" iti| iha tu vastusvarūpanirūpitasvarūpaviśeṣakadharmasvarūpanirūpakadharmaviṣayatayā yathāsaṃbhavaṃ yojyam| ato na dvitīyādhyāye'pi vedāntavirodhaḥ| tṛtīye "darśanasparśanābhyāmekārthagrahaṇāt" ityādikaṃ bāhyāntarindriyādinirūpaṇādikaṃ cātyantopayuktam| na ca manonityatvādikaṃ tatra sūtritam; yena tadutpattyādiśrutikopaḥ ||
Linked texts (1)
- Nyāyapariśuddhi — Vedāntadeśika, Sanskrit