Commentary on the Nyāyasūtra 13.3.8
Nyāyabhāṣya (complete text) 13.3.8
- Language
- Sanskrit
13.3.8
yaccātroktam---"gandhakledapākavyūhāvakāśadānebhyaḥ pāñcabhautikaṃ śrutiprāmāṇyācca" iti, etadeva yathāśrutaṃ siddhāntatayā svīkāryam| yadapi "gandharasarūpasparśaśabdānāṃ sparśaparyantāḥ pṛthivyāḥ" "aptejovāyūnāṃ pūrvapūrvamapohyākāśasyottaraḥ" iti guṇavyavasthāpanam, tatra tu tathaivābhyupagame'pi na vastvantaravirodhaḥ| tathāpyākāśādiṣu śabdāderekadvitricatuṣpañcakrameṇa purāṇeṣu pāṭhāt, ākāśānupraveśādanyatra śabda iti nirvāhe vārūvādyanupraveśāduttarottareṣu sparśādiriti nirvoḍhuṃ śakyatvāt, upalambhānvayavyatirekābhyāṃ vyavasthāpanasyāpi samatvāt, gandhādisūtraṃ pṛthivyāste santyevetyayogavyavacchedena nirvāhyam| "ākāśasyottaraḥ" ityatra tu tasya sa evetyanyayogavyavacchedena| kati kati caivaṃ sūtrāṇi kliṣṭāni parairapi niruhyante || yacca---"svaguṇānnopalabhanta indriyāṇi kasmāditicet" "saguṇānamindriyabhāvāt" ityatra "na śabdaguṇopalabdheḥ" ityuktam; tatrāpi śrotrendriyasya ākāśāpyāyitātvādāpyāyakaguṇasya tadguṇatāṃ paṭanailyapānīyasaurabhādivat prakalpoktamuttaram| athavā yathāgamamāhaṃkārikatvamindriyāṇāmajānataścodye bhūtāpyāyitendriyapakṣe sthitvaivedamuttaraṃ gūḍhābhiprāyeṇa dadīya iti| etaduktaṃ bhavati---bhavatā kimindriyaguṇopalambhābhāva ucyate, kiṃ vā tadāpyāyakaguṇopalambhābhāvaḥ ? pūrvatrāṅgīkāra evottaram, śabdādīnāmanindriyaguṇatvāt| uttaratra vyabhicāra iti| ato na vedāntavirodhaprasaṅgaḥ || caturthe'dhyāye--pravṛttirāgadveṣādinirūpaṇam, ātmanityatvādinā pretyabhāvādipratipādanam, animittabhāvotpattisarvānityatvasarvanityatvādinirūpaṇaṃ cātyantānuguṇam|
Linked texts (1)
- Nyāyapariśuddhi — Vedāntadeśika, Sanskrit