Commentary on the Nyāyasūtra 14.2.10
Nyāyabhāṣya (complete text) 14.2.10
- Language
- Sanskrit
14.2.10
anantaraṃ caivamuktam---- "svābhāvikasya jñānasya svataḥ sarvāvabhāsinaḥ| avidyāpratibandhasya pratibandho'kṣayogataḥ| avidyāhānito muktapuruṣāṇāṃ hi saṃvidām| svābhāvikasvarūpeṇa nikhilārthāvabhāsitā || pratibandhakabhāvasya pratyuttambhakabhāvinā| pareṇānugṛhītā dhīrṛṣīṇāṃ sarvabhāsikā ||" iti || mānasapratyakṣamapyasmadādīnāṃ nāstyeveti vṛddhasaṃpradāyaḥ, ātmasvarūpasya taddharmabhūtajñānasya ca svayaṃprakāśatvāt, sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnānāṃ tattaddhetutayā'bhimatajñānaviśeṣānatirekasya vedārthasaṃgrahe samarthitatvāt, nityatvādiviśiṣṭāsmadādyanubhavasya śāstrādiprasiddhatvāt, pūrvānubhavādijñānasya smṛtirūpatvāt, "ātmasukhādivyatiriktabahirviṣayeṣu tasya bāhyendriyānapekṣapravṛttyanupapatteḥ" iti śāstrayonyadhikaraṇabhāṣyasyānvāroheṇāpyupapatteriti || tataścādivyabāhyendriyaprasūtaṃ jñānamayogipratyakṣam| tat sāmānyādṛṣṭālokaviśeṣādisahakṛtendriyajanyaṃ dṛṣṭasāmagrīviśeṣāt pratiniyatāviṣayam| tat śrotrādīndriyāsādhāraṇakāraṇabhedāt pañcadhā || viṣayendriyasaṃbandhaśca---dravyeṣu saṃyogaḥ, dravyāśriteṣu rūpādiṣu tu saṃyuktāśrayaṇam| yathoktaṃ tattvaratnākare--- "atra vṛddhā vidāmāsuḥ saṃyogaḥ saṃnikarṣaṇam| saṃyuktāśrayaṇaṃ ceti yathāsaṃbhavamūhyatām ||" iti || punaḥ pratyakṣaṃ dvidhā---savikalpakaṃ nirvikalpakaṃ ceti| sapratyavamarśaṃ pratayakṣaṃ savikalpakam| tadrahitaṃ pratyakṣaṃ nirvikalpakam || nyā. pa. pra. 13 || naiyāyikanirvikalpakanirākaraṇam || ubhayavidhamapyetadviśiṣṭaviṣayameva| aviśiṣṭavastugrāhiṇo jñānasyānupalambhāt anupapatteśca|
Linked texts (1)
- Nyāyapariśuddhi — Vedāntadeśika, Sanskrit