Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 14.2.9

Nyāyabhāṣya (complete text) 14.2.9

Language
Sanskrit

14.2.9

tatra yogipratyakṣaṃ prakṛṣṭādṛṣṭaviśeṣajam| tat yuktāvasthāyāṃ manomātrajanyam| viyuktāvasthāyāṃ tu bāhyendriyajanyamapi| tacca bubhutsādipratiniyatamāgamaikasiddhaṃ ca| bhāvanābalajamātraṃ jagatkartari pratyakṣaṃ pratikṣiptaṃ śāstrayonyadhikaraṇe, anyatra bhāṣyakāraireva sākṣādyogipratyakṣasya kaṇṭhokteḥ, tasya saṃbhavato'pyāgamikeśvarajñānamūlasyāgamānuvādatvāpādanāśaktyā tatraudāsīnyāt, dharmādayaḥ kasyacidindriyagrāhyāḥ, prameyatvāt, ghaṭavat, mīmāṃsakānāmapratyakṣatvādvā, asmatsukhādivadityādyanumānānāṃ vipakṣe bādhakavirahādibhirābhāsatvāt, āgamabādhaprasaṅgasyaiva puraskāre tvāgamenaiva caritārthatvāt; anyathā dharmādayaḥ kasyaciccakṣurgrāhyā iti vadato bauddhasya kiṃ prativakṣyasi| yaścānuvyavasāye saviṣayavyavasāyapratyakṣatāmicchati, tasyāsmadādiṣvapi dharmādivyavasāyānuvyavasāye dharmādipratyakṣatvasiddhau kathaṃ tadatiriktayogipratyakṣānumāsiddhiḥ| tadvyavacchedena prayoge|pi saugatoktacākṣuṣatvādisādhanaprasaṅga syāditi| sa cādṛṣṭaviśeṣo yogābhyāsatapaścāryādibhirjāyate| tasmādārṣābhimatamapi prakṛṣṭādṛṣṭajatvāviśeṣāt tatraivāntarbhūtam| yathoktaṃ prajñāparitrāṇe --- "atrendriyānapekṣaṃ yajjñānamarthāvabhāsakam| divyaṃ pramāṇamityetat pramāṇajñāḥ pracakṣate || parameśvaravijñānaṃ muktānāṃ ca dhiyastathā| saṃjayārjunavālmīkiprabhṛtyārṣadhiyo'pi tat ||" iti || indriyānapekṣamiti---adivyenrdiyānapekṣamityarthaḥ| ata eva hi gīyate--- "divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ---" ityādi| yadvāparameśvarādivijñānasahapāṭhādibhistathaiva mantavyam|

Linked texts (1)