Commentary on the Nyāyasūtra 14.2.11
Nyāyabhāṣya (complete text) 14.2.11
- Language
- Sanskrit
14.2.11
bālamūkatiryagādivijñānamapi hi saṃjñāvikalparahitamapi viśiṣṭavastuviṣayameva, anyathā teṣāṃ heyopādeyavibhāgapūrvakapravṛttiśeṣānupapatteḥ| vipratipannaṃ viśiṣṭajñānaṃ viśeṣaṇajñānapūrvakam, viśiṣṭajñānatvāt, surabhi candanamityādiviśiṣṭajñānavaditi cenna, ekasāmagrīvedyaviśeṣaṇeṣu tannirapekṣatvāt, svarūpasaṃbandhapakṣe svarūpagraheṇaiva saṃbandhasyāpi grahaṇāt, tāvataiva viśiṣṭagrahaṇasiddheḥ, samavāyavāde'pi tasyaiva gṛhyamāṇasya viśeṣaṇaviśeṣyabhāvarūpatvāt, samavāyaviśiṣṭapratyaye tathaivābhyupagamāt, tadvaiśiṣṭyagrahe ca guṇavaiśiṣṭyagrahasyāvarjanīyatvāt| na ca samavāyasya savikalpakaikaviṣayateti vācyam, nirvikalpake dharmavaddharmivacca tatsaṃbandhasyāpyaindriyikatvāviśeṣeṇa grahaṇasaṃbhavāt, yogyasya saṃnikṛṣṭagṛhyamāṇasaṃbandhinaḥ saṃbandhasyāgrahaṇānupapatteḥ, anyathā nityaṃ tadagrahāpātāt| prathamākṣasaṃnipātajā buddhirviśiṣṭaviṣayā, buddhitvāt, saṃpratipannavat, ityādyapi cintyam || nyā. pa. pra. 14 || savikalpakanirūpaṇam || na ca savikalpakaṃ na pratyakṣamiti vācyam, sākṣātkārābādhādyaviśeṣāt || sahakāriviśeṣeṇa na vaijātyaṃ prasajyate| tajjātīye tu yatkiṃcidvaiṣamyaṃ saṃbhavedapi || yatra dṛśyeta vaijātyaṃ tathā tatrābhyupeyate| tāvatā naiva sarvatra bhavedetasya kalpanam || kevalendriyajaṃ cāpi na kiṃcijjñānamiṣyate| sahakāriviśeṣāṃ hi vibhidyante pratīndriyam || ataḥ saṃskārasaṃbhede'pyaparokṣatvayogataḥ| pratyakṣatvaṃ vikalpasya na kvacidvinivartate || "nirvikalpakamekajātīyeṣu dravyeṣu prathamapiṇḍagrahaṇam" ityādibhāṣyaṃ tu udāharaṇaparaṃ yojyam|
Linked texts (1)
- Nyāyapariśuddhi — Vedāntadeśika, Sanskrit