Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 14.2.2

Nyāyabhāṣya (complete text) 14.2.2

Language
Sanskrit

14.2.2

yadyapi rajjusarpādibhrame rajjutvādidharmaviparītasarpatvādidharmādhyāsa eva, tathāpi svarūpanirūpakadharmatvenāntaraṅgatayā dharmivaiparītyavyapadeśaḥ| śvaityādestu nirūpitasvarūpaviśeṣakatvameva| vivaraṇe tvevamuktam--- "trividhamajñānam---svarūpājñānam, anyathājñānam,viparītajñānamiti| svarūpājñānaṃ nāma vastuno'pratipattiḥ| anyathājñānaṃ vastuno vastvantaratayā bhānam; yathā---śukteḥ rūpyatayā| viparītajñānaṃ tu yathāvat vastuni bhāsamāne yuktibhistasyānyathopapādanam; yathā---jñātṛtayā ahaṃtvena ātmani bhāsamāne'pi kuyuktibhirasyabhrāntitopapādanaṃ kudṛśām" iti| adharmendriyadoṣadustarkābhyāsadurvyāptyanusaṃdhānavipralambhakavākyaśravaṇādibhistattvāgrahasahakṛtairviparyayasya yathāsaṃbhavamudbhavaḥ || nyā. pa. pra. 11 || saṃśayanirūpaṇam || sāmānyadharmisphuraṇe sati apratipannatadvirodhapratipannamithovirodhānekaviśeṣasphuraṇaṃ saṃśayaḥ| yathā---ūrdhvavastumātragrahaṇe sati tadvirodhitayā'nanusaṃdhīyamānayormithaḥsphuṭavirodhayoḥ sthāṇutvapuruṣatvayoḥ sphuraṇam---ayaṃ sthāṇurvā puruṣo veti| mitho virodhāgrahaṇe tayorvikalpo na syāt| tata eva "ḍolāvegavadatra sphuraṇakramaḥ" ityeke, ekasmin yugapadanyonyapratikṣepasya dhīviruddhatvāt| atra "caitanyasya viṣayeṇa dṛḍhasaṃyogo hi niścayaḥ| tasyaiva bahubhiryugapadadṛḍhasaṃyogaḥ saṃśayaḥ" ityātmasiddhigrantho'pi na viruddhaḥ; itarathā jñānārthayordṛḍhādṛḍhasaṃśleṣanirūpaṇānupapatteḥ| yugapaditi tu śaighryamātraparam| yaugapadyābhyupagame'pi adṛḍhatvaṃ parasparapratikṣepaprakāraviśeṣa eva;

Linked texts (1)