Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 14.2.4

Nyāyabhāṣya (complete text) 14.2.4

Language
Sanskrit

14.2.4

pratyakṣāgamavipratipatteryathā---kimahamarthaḥ sthūlo'ṇurve'ti| anumānāgamavipratipatteryathā --- kiṃ paramāṇūpādānaṃ jagat, uta brahmopādānamiti eṣā dik || kecittu vipratipattiśabdamātre muhyanto vādivipratipattimeva vipratipattiṃ manyante, tadayuktam, viśeṣābhāvāt || yaduktaṃ prajñāparitrāṇe --- "sādhāraṇākṛterdṛṣṭyānekākāragrahāttathā| vipaścitāṃ vivādācca tridhā saṃśaya iṣyate ||" iti ; tadapi nūnaṃ parānukāramātram, dvitīyatṛtīyayorakairāśyāt grāhakāvāntarabhedasyātiprasaṅgitvāt aprayojakatvācca| atra cānekākāragraho nānākāragraho vivakṣitaḥ, na tvanekavyāvṛttāsādhāraṇākāragrahaḥ, anantaram "artheṣveṣvaviśeṣeṇa dvyākāragrāhidhīdvayam|" ityādinā tasyaivodāharaṇāt || asādhāraṇadharmādapi kecit saṃśayamāhuḥ; yathā---gandhavattvāt pṛthivī nityā anityā vetyādi| atra gandhavattvasya nityātmādivyāvṛtteḥ kṛtakatvādivadanityatvasmārakatvam, anityābādivyāvṛtterniravayavatvādivannityatvasmārakatvamiti viruddhaviśeṣadvayānvitasamānadharmasyeva tadubhayavyāvṛttāsādhāraṇadharmasyāpi saṃśayahetutvamupapannamiti, tadayuktam; na hi tatra gandhavattvādinā saṃśayotpattiḥ, api tu vyatirekanirūpaṇavilambāprāgeva gandhādiviśiṣṭadravyasya nityānityasādhāraṇatayā bhāsamānairdravyatvādibhireva| tatrānyataraśironirṇinīṣayā viśeṣakadharmacintāyāṃ tu gandhavattvamubhayānanvitatvādubhayorapyaniṣkarṣamityetāvadeva cintyate| kevalavyatirekibhaṅge caitadviśadaṃ bhaviṣyati|

Linked texts (1)