Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 14.2.5

Nyāyabhāṣya (complete text) 14.2.5

Language
Sanskrit

14.2.5

gandhavattvāt pṛthivī nityā vā anityā veti tu yadā kaścidvyavaharet, tatrāpi gandhavattvaṃ nityatvānityatvayoranyatarasya prayojakaṃ na vā ityeva saṃdehaḥ| so'pi dharmatvādilakṣaṇasamānadharmādeva| atha nityavyāvṛttadharmavattvādanityatvam anityavyāvṛttadharmavattvācca nityatvaṃ puraskṛtya nityā anityā veti saṃśate; tadāpi hetubhūtadharmadvayanimitto'yaṃ saṃśayaḥ| na hyeka evātra hetuḥ| gandhastu tatra sāmānyarūpastaṭasthaḥ; na tu hetuḥ || vipratipattimapi kecit samānadharma evāntarbhāvayanti| yathā hi ūrdhvatvamubhayasādhāraṇam, tathā vādiparigṛhītatvāderapi sādhāraṇatvāt vimativiṣayasya dharmiṇo vā sāmānyaveṣasya tadubhayasādhāraṇyāditi| tathāpi sādhāraṇadharmasya sahānubhūtasthāṇutvapuruṣatvasmārakatvavat vipratipatterapisamānadharmonnītinirapekṣāyā eva tadupajīvyatayā tatpūrvabhāvinyāḥ sākṣāttadviśeṣasmārakatvasiddherdvaidhamuktamasmābhiḥ || punaścāyaṃ dvitricaturādiśirodhikaraṇabhedādbahuvidhaḥ; yathā--- ayaṃ sthāṇurvā puruṣo veti, ghaṭaḥ satyo'satyo nirvacanīyo'nirvacanīyo vetyādi| tathā imau sthāṇū vā puruṣau vā, ete padārthāḥ satyā asatyā nirvacanīyā anirvacanīyā vetyādi| yastu dvayoranyatarasya coratve siddhe ayaṃ coraḥ ayaṃ vā cora iti saṃdehaḥ, sa tu ayaṃ coro na vā ityevaṃrūpasaṃśayadvayasamāhāraḥ| yadvā yaścoraḥ, saḥ ayam ayaṃ vā ityeka eva| atha vā coratvametanniṣṭham etanniṣṭhaṃ veti| yadyapyubhayavyatiriktapuruṣacoratvābhāvo tayoranyatarasya coratve vā tātparyānnirṇayagarbhatvam, tathāpi ubhayoranyataraviśeṣanirṇayābhāvāt tasminnaṃśe saṃśaya eva|

Linked texts (1)