Commentary on the Nyāyasūtra 14.2.6
Nyāyabhāṣya (complete text) 14.2.6
- Language
- Sanskrit
14.2.6
na caikasyāpi jñānasya saṃśayanirṇayātmatāvirodhaḥ, sarvasminnapi saṃśaye dharmyaśādau nirṇayasya dustyajatvāt || punardvividho'yam--- anyatarakoṭipariśeṣayogyatvatadayogyatvabhedāt| pūrvo yathā--sthāṇvātmake vastuni sthāṇuḥ puruṣo veti| uttarastu palālakūṭe dvirado giriśikharaṃ veti| tatra nirūpakāṇāṃ prāyaśaḥ pūrva eva bhavati| tenaiva ca pravṛttasya pākṣiko'rthalābhaḥ| yadvā nirīhasyaiva kadācit dvitīyena saṃśayena viparyayeṇa ca pravṛttasya daivāt tadātanārthasaṃnipātenābhimatalābha iti || punarapi imau saṃśayaviparyayau sāmānyadharmiṇo viśeṣāṇāṃ cānubhūyamānatvasmaryamāṇatvādibhedāt bahuvidhāvūhanīyāviti || kiṃsajñako'yaṃ vṛkṣa ityevamādirūpo'nadhyavasāyo nāmānyo jñānaviśeṣa iti kecit; tadasāram, tasya saṃjñādiviśeṣasaṃdehasamanantarabhāvitadviśeṣabubhutsātmakatvāt| athavā avacchedakādarśanādanavacchinnakoṭiviśeṣaḥ saṃśaya eva || ūhastu prāyaḥ puruṣeṇānena bhavitavyamityādirūpa ekakoṭisahacaritabhūyodharmadarśanādanutkaṭānyakoṭikaḥ sa eva| prāyaḥ puruṣeṇa bhavitavyamiti puruṣa evetyabhiprāyaścet yathocitaṃ pratyakṣānumānādiṣvanupraveśaḥ| tarkarūpamūhaṃ tu anumāne vakṣyāmaḥ || trividhaṃ pramāṇam---pratyakṣānumānaśabdabhedāt| bhagavatāmanunāpyuktam --- "pratyakṣamanumānaṃ ca śāstraṃ ca vividhāgamam| trayaṃ suviditaṃ kāryaṃ dharmasiddhimabhīpsatā ||" iti || āha ca bhagavān śaunakaḥ--- "dṛṣṭānumānāgamajaṃ dhyānasyālambanaṃ tridhā|" iti|
Linked texts (1)
- Nyāyapariśuddhi — Vedāntadeśika, Sanskrit