Commentary on the Nyāyasūtra 21.3.p12
Nyāyabhāṣya (complete text) 21.3.p12
- Language
- Sanskrit
21.3.p12
codayati--yadā tviti| tuśabdaḥ pūrvapakṣaṃ vyāvartayati| yu*jānasya hi yogino yadātmamanaḥsayogādātmani buddhayo bhavanti tāḥ khalvātmanā vyapadiśyante ātmabuddhaya iti| manasā ca vyapadiśyante manobuddhaya iti| tasmādubhābhyāṃ vyapadeśād ubhayorviśeṣakatvamitīndriyārthasannikarṣavadātmamanaḥsannikarṣo vaktavya ityarthaḥ| pariharati--yacceti| co'vadhāraṇe| yadevāsādhāraṇaṃ tad vyapadeśabhāgbhavati, kāraṇatvena jñānaṃ vyapadiśyate ityarthaḥ| etaduktaṃ bhavati---yathā cukṣuṣā indriyatvena jñānaṃ vyapadiśyate cākṣuṣamiti, tathā manasāpīndriyatvena vyapadiśyate jñānaṃ mānasamiti| evaṃ yathā rūpeṇārthena vyapadiśyate jñānaṃ rūpajñānamiti, tathā ātmanāpyarthena vyapadiśyate ātmajñānamiti, tatra cāsādhāraṇatvameva tayoḥ| yatra tvindriyāntaramevāsādhāraṇam, liḍgādi vā tatra cātmā nārtho'pi tu pramātaiva| yathā rūpādijñāne'numānādijñāne vā na tatra jñānaṃ mānasamiti vā ātmajñānamiti vā vyapadeśaḥ sa kasya hetāḥ, tayoḥ sādhāraṇyāt? ātmamanaḥsannikarṣastvindriyārthasannikarṣeṇa saṃgṛhīto na tvindriyārthasannikarṣasyaiṣa saṃgrāhako'vyāpakatvāditi||