Commentary on the Nyāyasūtra 21.3.p7
Nyāyabhāṣya (complete text) 21.3.p7
- Language
- Sanskrit
21.3.p7
tannāntarīyakasya dvitvasyaikātmani virodhenāsaṃbhavāt| tasmād bhinne eva vastunī saṃbaddhe sāmānādhikaraṇyena bhāsete, asaṃbandhe gauraśva itivat tadanupapatteḥ| saṃbandhe'pi kuṇḍe dadhītivadvaiyadhikaraṇyaprasaṅga iti cet--na, śabdavṛttibhedena saṃbandhābhede'pi sāmānādhikaraṇyavaiyadhikaraṇyavyavasthāpanāt| na hi jātu dadhiśabdaḥ kuṇḍe vartate kuṇḍaśabdo vā dadhni| vartante tu surabhimadharaśuklādiśabdāḥ svābhidheyaṃ nimittīkṛtya paṭādiṣu, evaṃ paṭādiśabdā api jātyādi nimittīkṛtya dravye pravartante iti sāmānādhikaraṇyam| tena sāmānādhikaraṇye'pi pravṛttinimittānāṃ naikātmyaṃ parasparam| nāpi dravyeṇa, kiṃ tu taistainvitamekaṃ dravyaṃ pratīyate| śabdānāṃ tu tatraikasmin dravye pravṛtteḥ tadvācyānāmaikātmyabhramaḥ| ayutasiddhyā tu kuṇḍe dadhītivat na sphuṭataro vivekaprakāśaḥ| tadevamasti saṃbaddhānubhavaḥ, na cāsau saṃbaddhānubhavaṃ vineti saṃbandho'nubhūyate, sa cāyutasiddhyādisaṃpattyā samavāyaḥ, na cāsyānyaḥ samavāyaḥ, avasthānāt| na cendriyeṇāsya saṃyogaḥ adravyatvāt| na cāsaṃbaddhasya grahaṇam, indriyāṇāṃ prāpyakāritvasamarthanāt| tasmāt viśeṣaṇaviśeṣyabhāvaḥ pariśiṣyate| nanvayaṃ viśeṣaṇaviśeṣyabhāvo'nyatra saṃbandhāntarapūvrako dṛṣṭaḥ| tat kimatra saṃbandhāntaraṃ kalpyatām? tathā cānavasthā ityuktam| na cendriyāsaṃvabaddhasya grahaṇam| tasmād vinā saṃbandhāntaraṃ viśeṣaṇaviśeṣyabhāva eṣitavya iti siddham||