Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.24
Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.24
- Language
- Sanskrit
28.p3.24
na caikamadigdeśātmakamanavayavi jñānaṃ nānādigdeśavyāpi sambhavati| yathā ''ha| tasmānnārthe na vijñāne sthūlābhāsastadātmanaḥ| ekatra pratiṣiddhatvādvahuṣvapi na sambhava iti| evamarthavicchedo 'pi na jñānātmakaḥ| tasya tathātve paramārthato 'rthādvicchinnaṃ jñānaṃ syāt| tasmādayamapi na jñānamityasannabhyupagantavyaḥ| na ca sadasatorekatvamityanātmā 'pi vijñāne prakāśataityanicchatā 'pi svīkarttavyam| tathā ca sadapi prakāśiṣyate| nanvanātmnyarthe 'kiṃñcitkaraṃ vijñānaṃ kathamarthaprakāśakam| athākiñcitkaraṃ jñānaṃ sthaulye kathamasya prakāśakam| svabhāvāditi cet atrāpyasau na daṇḍavāritaḥ| yaddhi yasya svabhāvaḥ tasya nānyāpekṣā yathā liṅgasya svasādhyasambandhe| svabhāvataścārthasya jñānamiti na tadīyatve anyadapekṣate| asambaddhatvātkathaṃ jñānamarthasyeti ced atha sambandha eva sambandhinoḥ katham| sambandhāntarakalpanāyāmanavasthā| tasmādyathā sambandha eva sambandhāntaramanteraṇa sambandhinoḥ evaṃ jñānamapi sambandhāntaramantareṇārthasyeti samānam| na cātiprasaṅgaḥ| svakāraṇādutpannasya kasya cidvijñānasya kaścideva viṣayo nānyaḥ| na svabhāvāḥ paryanuyogamarhanti evaṃ bhavataivaṃ mā bhavata evaṃ kasmānna bhavateti| akiñcitkarasya rūpavijñānasya kathaṃ rūpaviṣayateti cet| kiṃ rūpavijñānaṃ pramāṇaṃ vivakṣitvedamucyate āho phalaṃ vivakṣitvā| yadi pramāṇaṃ tato na tadakiñcitkaraṃ tatra hānopādānopekṣāprasavahetutvāt| atha phalaṃ tadayuktam| kva nāma phalaṃ kiñcitkaraṃ na hi gatijanyā nagaraprāptiścaitrasya caitranagarasaṃyogasamavāyāya kiṃ citkaroti|