Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.7

Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.7

Language
Sanskrit

28.p3.7

avayave hi varttamāno 'vayavītyucyate| avayavyekadeśāścedavayaveṣu varttante ekadeśa eva tarhyavayavinaḥ| te ca nānettyavayavasamūhamātramavayavī prāpnoti| ekasmiṃścāvayave ekadeśe varttamāno 'vayavīti na tāvadavayavī kvacidavayave varttataiti tadekadeśānāṃ tatra tatrāvayave vṛtteḥ tāvanmātreṇa cāvayavino grahaṇamiti yatraivāsyaikadeśo varttate tatraiva grahītavyaḥ| tathā caikasmin tantau paṭaikadeśo varttataiti tantāvekasmin paṭo dṛśyetetyarthaḥ || 10 || nyā. sū. || 4 || 2 || 11 || 12 || siddhāntavādyāha| ekasmin bhedābhāvadbhedaśabdaprayogānupapatterapraśnaḥ (sū. 11)|| avayavāntarābhāve 'pyavṛtterahetuḥ (sū. 12) ekadeśanena cāvayavī na svāvayaveṣu varttataityatra pratijñārthe avayavāntarābhāvādityahetuḥ| kasmād yadyapyavayavāntaramavayavino bhavati tathāpyavayavāntarāṇyavayavino 'vayavāntareṣu varttante kimāyātamavayavivṛtteriti| eka ścānekatra varttataiti pratijñānānaḥ kiṃ kārtsnyena kimekadeśeneti nānuyoktavyaḥ, kasmāt ubhayena kārtsnyena ekadeśena vā nānātvaikārthasamavāyinā ekasyāvayavino vyāghātāt| etadupajīvyāha yadyavayavī naikadeśena varttane na kārtsnyena atha kathaṃ varttataiti| śaṅkate rūpāntarānirddeśāditi cet| (506|7) sopahāsaṃ dṛṣṭāntamāha| yathā acitrāstantavaḥ paṭaṃ citramārabhantaiti| naiyāyikaiḥ kilācitraistantubhiścitraḥ paṭa ārabhyataityabhyupeyate| taccaitadayuktam| na tāvaccitraṃ rūpamekaṃ paṭasamevataṃ svavacanavirodhāt| nānā hi citramucyate tatkathamekamiti| tena yaduktaṃ bhavati nānaikamiti taduktaṃ bhavati citramekamiti|