Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.8

28.p3.8

yadāhuḥ ‘citraṃ tadekamiti cedidaṃ citrataraṃ maha‘ diti| na ca nīlapītādaya eva bahavo'vyāpyavṛttayaścitrapadāspadamiti sāṃpratam| rūpādanāṃ vyāpyavṛttitvāt| te'mī vivādādhyāsitā nīlapītādayo vyāpanīyā āśrayavṛttayo rūpajātīyatvāt śuklapaṭagatarūpavaditi--upapanna upahāso yathā acitrāstantavaḥ paṭaṃ citramārabhantaiti| nirākaroti| nopalabhyamānarūpādhāratvāt| avayavino rūpaṃ nirddiśyatāmiti bruvāṇeneti| avayavo'syāstītyavayavī avayavaśca kāraṇaṃ tadvānavayavī kāryamiti kāryakāraṇabhāvābhyupagamaḥ kuto bhavati| na ca prasaṅgasādhanaṃ nāma kiṃ cidasti pramāṇam| tarkastu bhavet na cāyaṃ pramāṇenetikartavyatāṃ vinā pramāṇamarthaṃ sādhayitumarhatītyarthaḥ| yadapi tvayopahāsābhiprāyeṇa paṭarūpaṃ citraṃ dṛṣṭāntīkṛtaṃ tatrābhiprāyastāvattava yādṛśastādṛśovā sacanāttāvadayaṃ dṛṣṭāntaḥ pratibhāti| dṛṣṭāntaśca vādiprativādinoravivādaviṣaya iti tatsādhanaṃ vyartham| tathā 'pyupetya citravādaṃ brūmaḥ tvāṃ prati citraṃ rūpaṃ paṭasambandhitayā sādhayāmastvadabhiprāyavyāptopahāsanirākaraṇāyetyarthaḥ| paṭasya citraṃ rūpamityanubhava evātrābādhitaḥ pramāṇamiti bhāvaḥ| bauddhaḥ svābhiprāyamudghāṭayati anekatvaprasaṅga iti ścediti| nirākaroti| citraśabdasyaikānekaviṣayatvāt| yadi nānaiva citramucyeta tataḥ syādvirodhaḥ kiṃ tvekasminnapi citrapadaṃ prayujyate| tasmānnaikatvenāsya virodha ityarthaḥ| deśaka āha naikasminnadṛṣṭatvāt| ekasmiṃścitragrāhiṇo 'nubhavasyādṛṣṭatvāt| puruṣavivakṣādhīnapravṛttayastu śabdāḥ kva nāma durlabhā iti bhāvaḥ| pariharati nābhyupetahāneriti|