Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.8
Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.8
- Language
- Sanskrit
7.p3.8
yasya nopalabhyate tad viparītam, na ca paramasūkṣmāṇāṃ bhūtānāmā''kāśakāladigātmamanasāṃ tadguṇānāṃ ca keṣāṃcit sāmānyaviśeṣasamavāyānāṃ cotpattivināśadharmakatvaṃ pramāṇata upalabhyate tasmād nityānyetānīti || 28 || nyā. sū. || 4 || 1 || 29 || ayamanya ekāntaḥ--- sarvaṃ nityam-- pañcabhūtanityatvāt || 29 || bhūtamātram idaṃ sarvaṃ. tāni ca nityāni-- bhūtocchedānupapatteriti || 29 || nyā. sū. || 4 || 1 || 30 || na-- utpattivināśakāraṇopalabdheḥ || 30 || utpattikāraṇaṃ copalabhyate vināśakāraṇaṃ ca tat sarvanityatve vyāhanyate iti || 31 || nyā. sū. || 4 || 1 || 31 || tallakṣaṇāvarodhādapratiṣedhaḥ || 31 || yasyotpattivināśakāraṇamupalabhyate iti manyase na tad bhūtalakṣaṇahīnamarthāntaraṃ gṛhyate. bhūtalakṣaṇāvarodhād bhūtamātramidam itya'yuktoyaṃ pratiṣedha iti || 31 || nyā. sū. || 4 || 1 || 32 || na-- utpattitatkāraṇopalabdheḥ || 32 || kāraṇasamānaguṇasyotpattiḥ kāraṇaṃ copalabhyate na caitadubhayaṃ nityaviṣayam, na cotpattitatkāraṇopalabdhiḥ śakyā pratyākhyātum-- na cā'viṣayā kācidupalabdhiḥ, upalabdhisāmarthyāt kāraṇena samānaguṇaṃ kāryamutpadyate ityanumīyate sa khalūpalabdherviṣaya iti, evaṃ ca tallakṣaṇāvarodhopapattiriti| utpattivināśakāraṇaprayuktasya jñātuḥ prayatno dṛṣṭa iti| prasiddhaścāvayavī taddharmā= utpattivināśadharmā cāvayavī siddha iti| śabdakarmabuddhyādīnāṃ cā'vyāptiḥ= pañcabhūtanityatvāt tallakṣaṇārodhāccetyanena śabdakarmabuddhisukhaduḥkhecchodvaṣaprayatnāśca na vyāptāstasmādanekāntaḥ || svapnaviṣayābhimānavad mithyopalabdhiriticet ?