Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.9
Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.9
- Language
- Sanskrit
7.p3.9
bhūtaupalabdhau tulyam || yathā svapne viṣayābhimāna evamutpattikāraṇābhimāna iti, evaṃ ca etad bhūtopalabdhau tulyam= pṛthivyādyupalabdhirapi svapnaviṣayābhimānavat prasajyate || pṛthivyādyabhāve sarvavyavahāravilopa iticet ? taditaratra samānam || utpattivināśakāraṇopalabdhiviṣayasyāpyabhāve sarvavyavahāravilopa iti. soyaṃ nityānāmatīndriyatvādaviṣayatvāccotpattivināśayoḥ ’svapnaviṣayābhimānavat’ ityaheturiti || 32 || avasthitasyopādānasya dharmamātraṃ nivartate dharmamātramupajāyate sa khalūtpattivināśayorviṣayaḥ, yaccopajāyate tat prāgapyupajananādasti yacca nivartate tad nivṛttamapyastīti evaṃ ca sarvasya nityatvamiti--- nyā. sū. || 4 || 1 || 33 || na-- vyavasthānupapatteḥ || 33 || ayamupajana iyaṃ nivṛttiriti vyavasthā nopapadyate-- upajātanivṛttayorvidyamānatvāt, ayaṃ dharma upajāto'yaṃ nivṛtta iti sadbhāvā'viśeṣādavyavasthā, idānīmupajananivṛttī nedānīmiti kālavyavasthā nopapadyate-- sarvadā vidyamānatvāt, asya dharmasyopajananivṛttī nāsyeti vyavasthānupapattiḥ-- ubhayoraviśeṣāt, anāgato'tīta iti ca kālavyavasthānupapattiḥ-- vartamānasya sadbhāvalakṣaṇatvāt| avidyamānasyātmalābha upajano vidyamānasyātmahānaṃ nivṛttiḥ ityetasmin sati naite doṣāḥ, tasmād yaduktam-- ’prāgapyupajananādasti nivṛttaṃ cāsti ( iti) tadayuktamiti || 33 || nyā. sū. || 4 || 1 || 34 || ayamanya ekāntaḥ--- sarvaṃ pṛthak-- bhāvalakṣaṇapṛthaktvāt || 34 ||