Lakshanamala 2.1-2.19

2.1-2.19

bhāṣantā, sāmānyaṃ sadādipratyayahetusattvādikam, viśeṣā vyāvṛttibuddhihetavaḥ, samavāya
iheti pratyayaheturiti gatārthāni caitānīti| upasaṃharati ete ṣaṭpadārthā hyuktāḥ samāsataḥ
iti, vyāsataratu eṣāmanantabhedā ityāha anantāntargaṇikabhedena tu anantāḥ, tatra
yuktyā pratipattavyā iti, anantāvāntarbhedena punaḥ anantasaṃkhyāḥ teṣu ṣaṭsu padārtheṣu
yuktito jñātavyā ityarthaḥ, tadyathā navavidheṣu dravyeṣu pṛthivī nityānityabhedena dvividhā,
paramāṇurūpā pṛthivī nityā, dvyaṇukādirūpā'nityā, sāpi śarīrendriyaviṣayabhedena
trividheti | evaṃ jalatejovāyūnāṃ bhedāḥ, ākāśasya śrotrendriyaikahapatvepi puruṣabhedenānekarūpatvam, karṇaśaṣkulyavacchinnākāśasya śrotratayā karṇaśaṣkulīrūpasyopādheranekavidhatvāt , kālasya nityaikarūpatve'pi upādhibhedena kṣaṇalavadaṇḍamuhūrttapraharadinarātripakṣamāsarttuvarṣayugādibhedenānekavidhatvam | diśasvarūpata ekatve'pi prācīpratīcyudīcyavācyādi bhedenānekavidhatvam | ātmano jīveśvarabhedena dvaividhyam | tatra
jīvasya manuṣyatiryaksurāsuranarakagatibhedena bandhamuktādibhedenānekavidhatvam
manasastu puruṣabhedenānantatvam
caturviṃśatisaṃkhyākānāṃ rūpādiguṇānāmapi pratyekamanekavidhatvam, tatra rūpasya
śuklanīlapītaraktaharita kapiśacitrabhedena saptavidhatvam | rasasya tu madhurāmlakaṭṭakaṣāyatiktalavaṇabhedena ṣaḍvidhatvam | gandhasya sugandhadurgandhabhedena dvividhatvam | sparśasya
śītoṣṇānuṣṇāśītabhedena trividhatvam | evaṃ rūparasagandhasparśānāṃ pākajāpākajabhedena