Pramāṇa · Search · About · API

Lakshanamala 2.1-2.18

Lakṣaṇamālā 2.1-2.18

Language
Sanskrit

2.1-2.18

śakyate ityevamākārā'sahiṣṇutā dveṣaḥ | sa ca dvividhaḥ phaladveṣaḥ, upāyadveṣaśca;
phaladveṣe phalajñānaṃ kāraṇam | upāyadveṣe dviṣṭasādhanatājñānaṃ kāraṇamiti
prayatnaṃ lakṣayati-utsāhaḥ prayatna iti, śarīrendriyādigatakriyāviśeṣalakṣaṇaceṣṭājanaka ātmano vyāpāra utsāhaḥ ahamidaṃ kartu mutsahe ityādidhīviṣayaḥ | sa prayatnaḥ
pravṛttinivṛttijīvanayoniyatnabhedena trividhaḥ | tatra jīvanayoniyatna uktajñānāviṣayo'tīndriyo'pi prāṇakriyayā'numeyaḥ pravṛttinivṛttī coktapratyayaviṣayau, tatra pravṛttāviṣṭasādhanatājñānaṃ kṛtisādhyatājñānaṃ cikīrṣopādānapratyakṣañca kāraṇam | nivṛttau dviṣṭasādhanatājñānaṃ dveṣaśca kāraṇam, jīvanayoniyatne ca jīvanādṛṣṭaviśeṣaḥ kāraṇamiti
gurutvaṃ lakṣayati patanasamavāyikāraṇaṃ gurutvam iti, dvitīyapatanādau vegasyāsamavāyikāraṇatvāt tatrātivyāptivāraṇāya patane ādyeti viśeṣaṇaṃ deyam | tenādyapatanasamavāyikāraṇatvaṃ gurutvasya lakṣaṇaṃ paryavasitam
brāhmaṇaṃ na hanyāt, surāṃ na pibediti śrutyādiniṣiddho yo brāhmaṇahananasurāpānādistadanuṣṭhānasādhyastatkaraṇājanyaḥ puruṣaguṇastatkartṛpuruṣasamavetaguṇo'dharma iti lakṣaṇasamanvayaḥ | tatsiddhirdharmasiddhivadavaseyā
śabdaṃ lakṣayati-śrotragrāhyo'rthaḥ śabda iti. śrotrendriyajanyapratyakṣaviṣayo guṇaḥ
śabda ityarthaḥ
karmaṇa utkṣepaṇāpakṣepaṇākuñcanaprasāraṇagamanāni pañca viśeṣā ūrdhvādhodeśādisaṃbandhibhedakṛtāḥ natu svarūpabailakṣaṇyaṃ teṣāmiti talakṣaṇāni na darśitāni | yadyapi
sāmānyaviśeṣasamavāyānāṃ lakṣaṇāni bhāṣitāni, tathāpi teṣāṃ pramāṇasiddhatvopadarśanāya