Pramāṇa · Search · About · API

The Bud of Nyāya 1.10

Nyāyakalikā 1.10

Language
Sanskrit

1.10

gosadṛśaḥ piṇḍa iti | aprasiddhaviśeṣaṇaḥ-śaśaśṛṅgavidīrṇeyambhūmiriti | aprasiddhaviśeṣyo yathā śaśaśṛṅgantīkṣṇamiti | aprasiddhobhayaṃ yathā-śaśaśṛṅgadhanurdharo'yaṃ bandhyāsuta iti | yatrāpi
viśeṣaṇaviśeṣyayoḥ pramāṇāntara eva siddhiḥ tatrāpi sādhyatvābhāvena prayogāvasarābhāvān pakṣābhāsataiva | tuhinaṃ śītalamagniruṣṇa iti
ye caite pakṣadoṣā ye ca vakṣyamāṇadṛṣṭāntadoṣāste vastusthityā hetudoṣā eva | na hi pakṣadṛṣṭāntamātrapratiṣṭho
vādo bhavati | ata eva sūtrakṛtā hetvābhāsā eva śāstre lakṣitāḥ na pakṣābhāsā iti
liṅgavacanaṃ hetuḥ | liṅgaṃ vyākhyātam | tasya viśiṣṭatribhaktyantaṃ vacanaṃ heturityucyate | yathā kṛtakatvādityādi
sa ca dvividhaḥ | udāharaṇasādharmyeṇa udāharaṇavaidharmyeṇa
ca | anvayavyatirekavān prathamaḥ | kevalavyatirekī dvitīyaḥ | kevalānvayī heturnāstyeva | apañcalakṣaṇasya hetutvābhāvāt | kevalavyatirekī tu kvacid viṣaye'nvayavyatirekamūlaḥ pravartate nātyantamanvayavāhyaḥ | yathā ātmani icchādigataṃ kāryatvaṃ saviśeṣaṇam | tatra hyanvayavyatirekiṇā kāryamātreṇāśrayamātreṇānumīyate | icchādi kvacidāśritaṃ kāryatvād
ghaṭavaditi | tataḥ sa eva kāryatvaṃ hetuḥ saviśeṣaṇa ātmasiddhau
prayujyate | dehādivilakṣaṇāśrayāśritamicchādi dehādiṣu bādhakapramāṇopapattau satyāṃ kāryyatvāt | yatra śarīrādivyatiriktāśrayāśritatva nāsti tatra saviśeṣaṇaṃ kāryyatvamapi nāsti yathā
ghaṭādau śarīratvajātau veti