The Bud of Nyāya 1.9
Nyāyakalikā 1.9
- Language
- Sanskrit
1.9
yathā pramāṇañcākṣuṣamiti| samānatantrasiddhaḥ paratantrāsiddhaḥ pratitantrasiddhāntaḥ | yathā paramāṇavaḥ padārtha iti | samānatantre
kāṇāde ca siddho'yamarthaḥ paratantre sāṅkhyādiśāstre'siddha iti
yasminnarthe sidhyati tadanuyāyīnyarthāntarāṇyapi sidhyanti so
'dhikaraṇasiddhāntaḥ | yathā indriyavyatirikta ātmā darśanasparśanābhyāmekārthagrahaṇāditi asminnarthe sidhyati guṇavyatiriktau guṇo niyataviṣayāṇīndriyāṇi ityādīnyarthāntarāṇyapi sidhyanti | aparīkṣito'pi kaścidartho buddhayatiśayacikhyāpayiṣayā prauḍhavādibhistathetyabhyupagamyamāno'bhyupagamasiddhāntaḥ
yathā astu dravyaṃ śabdaḥ tathā'pyanitya iti | sa cāyaṃ caturvidho'pi siddhānto nyāyasyāśraya iti pṛthagupadiśyate
sādhanīyasyārthasya yāvatā vākyena parasmai pratipādanaṃ
kriyate tasya pañca bhāgāḥ pratijñādayo'vayavāḥ | pratijñā heturudāharaṇamupanayo nigamanamiti | tatra sādhyadharmaviśiṣṭasya dharmiṇo nirdeśaḥ pratijñā | yathā nityaḥ śabda iti | eṣa eva
pakṣa ucyate | pakṣe lakṣite'rthāt pakṣābhāsāḥ pratyakṣaviruddhādayaḥ pratikṣiptā bhavanti | tadyathā anuṣṇo'gniriti pratyakṣaviruddhaḥ pakṣaḥ | anumānaviruddho-yathā na cakṣū rūpaṃ gṛhṇāti
śabdaviruddhāstu bahuprakārāḥ | brāhmaṇena surā peyetyāgamaviruddhaḥ | na candraḥ śaśīti lokaprasiddhiviruddhaḥ | nityaḥ śabda iti bauddhasya svasiddhāntaviruddhaḥ | jananī me
bandhyā pitā me bālavrahmacārīti dharmidharmapadayoreva vipratipedhāt svavacanaviruddhaḥ | upamānaviruddhastu na gavayaśabdavācyo'yaṃ