The Bud of Nyāya 1.14
Nyāyakalikā 1.14
- Language
- Sanskrit
1.14
nirākaraṇāt | anirvākriyamāṇe ca tasmin tattvajñānāsthāśaithilyaṃ śiṣyāṇāṃ syāditi jalpavitaṇḍayorupadeśaḥ
ahetavo hetuvadavabhāsamānāḥ hetvābhāsāḥ | hetoḥ pañca lakṣaṇāni pakṣadharmatvādīni uktāni | teṣāmekaikāpāye pañca hetvābhāsā bhavanti | asiddha-viruddha-anaikāntika-kālātyayāpadiṣṭaprakaraṇasamāḥ
tatra pakṣadharmatvaṃ yasya nāsti so'siddhaḥ | yathānityaḥ
śabdaḥ cākṣuṣatvāditi | sa cāyamanekaprakāraḥ | ubhayāsiddho'yamudāhṛtaḥ | anyatarāsiddho yathā mīmāṃsakampratianityaḥ śabdaḥ kṛtakatvāditi | sa kañcitkālaṃ hetvābhāso
bhavati | vādinā tu sādhite hetutāmaśnute | asādhitastūmayāsiddhatvameva yāti | sandigdhāsiddho-yathā agnimānayaṃ pradeśo
vāṣpādibhāvasandigdhadhūmakatvāditi | āśrayāsiddhastu avidyamāne dharmiṇi hetuḥ prayujyamāno bhavati | śīlavān bandhyāsutaḥ
śrutādhyayanasampannatvāditi | bhāgāsiddho yathā-nityāḥ paramāṇavo gandhavattvāditi | sapakṣe sattvaṃ yasya nāsti vipakṣe ca
vṛttirasti sa sādhyaviparyayasādhanatvād viruddho bhavati | yathā'śvo'yaṃ viṣāṇitvāditi | sādhyaviparyayasādhanatvameva virūddhatvaṃ hetoḥ | na tu viśeṣaviparyayasādhanatvam | evamiṣyamāṇe
sarvānumānocchedaprasaṅgāt | dhūmasyāpi mahānasāvagataviśeṣaviparyayasādhanatvaṃ parvatavartino vidyate eva
vipakṣādaparicyutaḥ pakṣasapakṣayorvartamāno hetuḥ savyabhicāritvādanaikāntiko bhavati| yathā nityaḥśabdaḥ prameyatvād vyomavaditi | sa
Linked texts (2)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nyāyasāra — Bhāsarvajña, Sanskrit