Pramāṇa · Search · About · API

The Bud of Nyāya 1.15

Nyāyakalikā 1.15

Language
Sanskrit

1.15

cāyaṃ sādhāraṇo'naikāntikaścaturvidhaḥ| sapakṣaikadeśavṛttiḥ vipakṣavyāpī vipakṣaikadeśavṛttiḥ sapakṣavyāpī-ubhayapakṣadeśaikavṛttiḥ ubhayapakṣavyāpīti | prakārabhedavyutpādanaprayojanam, sādhāraṇatvānapāyāt | asādhāraṇastu—nityā bhūrgandhavatvādityanaikāntiko na
bhavati vipakṣavṛttyabhāvāt | kastarhi ayaṃ hetvābhāsaḥ | aprayojako jātiprayogo veti vakṣyate | aprayojakatvañca sarvahetvābhāsānāmalugataṃ rūpam | anityāḥ paramāṇavo mūrtatvāt iti sarvalakṣaṇasampanno'pyaprayojaka eva | viruddhāvyabhicārī tu nāma
hetvābhāso nāstyeva | ekatra dharmiṇi viruddhadharmasādhanayoḥ dvayorhetvoranupanipātāt jātiprayogamātrantu taducyate | anityaḥ
śabdaḥ kṛtakatvād ghaṭavat-nityaḥ śabdaḥ śrāvaṇatvāt śabdavat
iti saṃśayajanakatvaṃ nānaikāntikasakṣaṇaṃ, cakṣurādāvapi tathābhāvaprasakteriti
pratyakṣāgamaviruddhaḥ kālātyayāpadiṣṭaḥ | abādhitaparapakṣaparigraho hetuprayogakālaḥ tamatītyāsāvupadiṣṭa iti | anuṣṇo'gniḥkṛtakatvāt ghaṭavaditi pratyakṣaviruddhaḥ | brāhmaṇena surāpeyā dravadravyatvāt kṣīravat ityāgamaviruddhaḥ | anumānaviruddhantu
nānumānambhavati | tulyababalayoranumānayoḥ bādhyavādhakabhāvābhāvāt | atulyabalatvaṃ tu ekasya yatkṛtaṃ tata eva tadābhāsatve siddhe kimanumānavādhyeti
viśeṣāgrahaṇāt prakaraṇe pakṣe saṃśayo bhavati-nityaḥ
śabdo'nityaḥ śabdo veti | tadeva viśeṣāgrahaṇaṃ bhrāntyā