Pramāṇa · Search · About · API

Verses on Sāṃkhya 1.1

Suvarṇasaptati 1.1

Language
Sanskrit

1.1

Ch: vividhaduḥkhābhighātāj jijñāsā tadabhighātake hetau | dṛṣṭe'pārthā2[cet]na, [heto]ranaikāntikānatyantikatvāt || asyā āryāyā3 upodghāta4 ucyate | purā kila maharṣirākāśājātaḥ (brahmasutaḥ ?) svābhāvikadharmajñānavairāgyaiśvaryacaturguṇātmakaḥ kapilo nāma babhūva | andha tamasi majjajjagadidamavalokya [asya] mahākāruṇyamudapādi aho khalu jagad [idam] andhe tamasi vartata iti | [evaṃ] lokaṃ vicintayan ekaṃ brāhmaṇamāsurisagotraṃ varṣasahasrayājinamadrākṣīt | nigūḍhātmā tamupetya vācamevamuvāca bho āsure ramase gṛhasthadharmeṇa iti | imāṃ vācamuktvā antataḥ pratijagāma | bhūyo'pi varṣasahasre pūrṇe pratyāgamya tathaivābhyuvāca | evamukte brāhmaṇo muniṃ pratyuvāca satyaṃ bhagavan rame gṛhasthadharmeṇa iti | tadā maharṣiḥ śrutvaitat punarniṃragāt | sa paścādbhūya abhyupetya [tāmeva] vācamabhyuvāca | brāhmaṇastaṃ pratyāha evameveti | maharṣistu apṛcchat |
pratyakṣaḥ | prathamaḥ, aṣṭāṅgāyurvedoktaḥ śārīraduḥkhasyābhighātakaḥ | dvitīyaḥ, priyāḥ ṣaḍ viṣayā mānasaduḥkhasyābhighātakāḥ | imau hetū pratyakṣāveva | kathaṃ punarjijñāsā | samādhīyate | nāyamartho yujyate¹ | dvividhadoṣasattvāt | jijñāsā na yuktiviruddhā | sa dvividho doṣaśca [hetoḥ] (1) anaikāntikatā (2) anātyantikatā ceti |
para āha | yadi aṣṭāṅgāyurvedādikaṃ doṣadvayayuktatvān na heturalaṃ² duḥkhābhighātāya | caturṣu vedeṣu tu hetvantaramasti | ayaṃ heturekāntikamātyantikañca phalaṃ prāpayati | ato bhavato jijñāsā apārthā | uktaṃ hi vede³ |
apāma somamamṛtā abhūmāganma jyotiravidāma devān | kiṃ nūnamasmān kṛṇavadarātiḥ kimu dhūttiramṛta martyasya || iti |
uttaramāha |

Linked texts (1)