Pramāṇa · Search · About · API

Verses on Sāṃkhya 1.27.2

Suvarṇasaptati 1.27.2

Language
Sanskrit

1.27.2

tasmādindriyāṇyekādaśavidhānyeva | para āha | indriyāṇāmekādaśānāmeṣāṃ kaḥ kartā | yadyucyate kathamayaṃ saṃśaya iti | ācāryāṇāṃ pratipattivaiṣamyāt | kecidāhuḥ | puruṣakṛtānīti | kecidāhuḥ | īśvarakṛtānīti | kecidāhuḥ | [sva] bhāvakṛtānīti | evamādipratipattayaḥ pratyekaṃ viṣamāḥ | ato mama śaṅkā jātā | eṣu indriyaviṣayeṣu ekādaśavidhāni [indriyāṇi] niyamena sacetanātpravartante | kathamevaṃ jñāyate | imānyekādaśendriyāṇi ekādaśaviṣayagrahaṇasamarthāni | pradhānamahadahaṅkārāṇāmacetanatvāttatsāmarthyaṃ na yujyate || lokāyataśāstre¹ uktam | idaṃ lokāyatikavacanam | ato mamedānīṃ saṃśayaḥ kasmādekādaśa [indriyāṇi] pravartante | ucyate | āsmin śāstre na puruṣaḥ kartā | nāpīśvaraḥ kartā | [sva] bhāvo nāmātirikto dharmo nāsti | tasmādbhavatoktaḥ [puruṣādiḥ] naikādaśendriyāṇi janayati | para āha | tathā cet ko dharmo janakaḥ | uttaramāha | guṇapariṇāmaviśeṣādvāhyabhedācca nānātvam| trayo guṇā ahaṅkārasthāḥ puruṣārthavaśādekādaśendriyāṇi pariṇamanti| kaḥ puruṣārthaḥ | ime ekādaśa bāhyaviṣayā bahavaḥ viṣamāśca | yadyekaminidrayaṃ pravartate | na sarva[viṣaya] grahaṇasamarthaṃ syāt | tasmātpravartante ekādaśendriyāṇi pratiniyataṃ ca viṣayān gṛhṇanti | ata ekādaśendriyāṇi vibhaktāni nānā ca | atha bhavān vadati acetano na bahūn janayituṃ śakta iti | naitadyujyate | acetanasya [1252, c. 2] bahuśaktidarśanāt | vakṣyati hyāsmin śāstre | Ch: vatsaviṛddhinimittaṃ ajñagauḥ kṣīraṃ pravartate | puruṣavimokṣanimittaṃ ajñaṃ tathā indriyaṃ pravartate² ||

Linked texts (1)