Pramāṇa · Search · About · API

Verses on Sāṃkhya 1.27.3

Suvarṇasaptati 1.27.3

Language
Sanskrit

1.27.3

atastrayo guṇā acetanā ekādaśendriyāṇi janayituṃ śaktāḥ | para āha | jānīma ekadaśendriyāṇi ahaṅkārādutpannānīti | eṣāmekādaśendriyāṇāṃ vibhinnaḥ sthānanikṣepaḥ kena kṛtaḥ | cakṣuruccaiḥ sthitaṃ viprakṛṣṭarūpālokanakṣamam | śrotraṃ pratyekamekasmin pārśve [sthitaṃ] dūraśabdaśravaṇakṣamam | ghrāṇamekala niviṣṭaṃ prāpyagandhaṃ gṛhṇāti | rasanaṃ mukhamadhyaniviṣṭamāgataṃ rasaṃ gṛhṇāti | tvagindriyamantarbahirniviṣṭa sarvaṃ sparśājjānāti | vāk mukhamadhyaniviṣṭā nāmapadavyañjanānyuccārayati | pāṇī vāmadakṣiṇayossthitāvādānadhāraṇasamarthau | pādau nīcāvayavasaṃniviṣṭāvūrdhvamadhaḥ krāmataḥ | mithunendriyamanyadarśanaparihārārthaṃ guhyapradeśe niviṣṭamutsargānandajananasamartham | mana indriyamaniyatapradeśaṃ saṃkalpavṛttiṃ karoti³ | teṣāmindriyāṇāṃ sthānanikṣepaḥ kena kṛtaḥ | kiṃ puruṣakṛtaḥ | īśvarakṛtaḥ⁴ | kiṃ vā[sva] bhāvenātiriktakāraṇena kṛtaḥ | samādhīyate | asmin śāstre puruṣo'pi na kāraṇamucyate | īśvaro'pi na kāraṇam | pradhānaṃ mukhyaṃ kāraṇam | pradhānaṃ triguṇānahaṅkārañca sṛjati | ahaṅkāraśca puruṣārthamanusṛtya pravartate | ebhiḥtribhirguṇaiḥ indriyāṇi sthāne nikṣiptāni | ata uktaṃ guṇapariṇāmaviśeṣādvāhyabhedācca nānātvamiti | saṃnikṛṣṭaviprakṛṣṭavṛttīnāmindriyāṇāṃ dvāvarthau, (1) ⁵heyaparihāraḥ⁶ (2) śarīrasaṃrakṣaṇam iti | heyaparihāra iti | viprakṛṣṭadarśanaṃ viprakṛṣṭaśravaṇaṃ heyaparihārāya | śarīrasaṃrakṣaṇamiti | [aṣṭendriyāṇi] aṣṭaviṣayāninirdeśaṃ prāptā- nupalabhante svaśarīrasaṃvardhanapālanāya |

Linked texts (1)