Verses on Sāṃkhya 1.29
Suvarṇasaptati 1.29
- Language
- Sanskrit
1.29
Ch : trayasya svalakṣaṇaṃ vṛttiḥ, trayodaśānāmasāmānyā | [1252, c . 3] indriyāṇāṃ sāmānyavṛttiḥ prāṇādyāḥ pañca vāyavaḥ ||
śukaḥ | śukacalanāt pañjaraṃ calati | tathā indriyāṇyapi | prāṇavāyucalanāt trayodaśendriyāṇi sarvāṇi calanti | tasmāttrayodaśendriyāṇāṃ sādhāraṇo vyāpāraḥ | apānavāyuriti | bhayakarma dṛṣṭvā sadyastato'pasarati | ayaṃ vāyu rbahulaścet, tadā puruṣo'valīno bhavati | udānavāyuriti | [anena] puruṣaḥ parvasamārurukṣati | [manyate ca] ahamutkṛṣṭo nānya evamiti | ahametatkaraṇasamartha iti | ayaṃ vāyu rbahulaścet, tadā puruṣa uddhato bhavati | yadahamutkṛṣṭa ahamāḍhya ityādi | iyamudānasya vṛttiḥ | vyānavāyuśśarīraṃ vyāpnoti | ante ca śarīraṃ muñcati | ayaṃ vāyuryadi bahulaḥ, tadā puruṣo nānyaṃ hitvā¹ ramate | ayaṃ vāyuryadi kiñcit kiñcat muñcati | [tadā] aṅgāni mṛtavadbhavanti | atyantamocanañcet tato maraṇam | samānavāyurhṛddeśe tiṣṭhati | [āhāra] samānayanasamarthaḥ | saiva tasya vṛttiḥ | ayaṃ vāyuryadi bahulaḥ | puruṣo lubdho bhavati | dhanaṃ mṛgayate | sahacarīñca mṛyate | imāḥ pañcaprāṇavṛttayastrayodaśendriyakṛtāḥ |
trayodaśendriyāṇāmeṣāmasāmānyā² [sāmānyā] ca vṛttiruktā | idānīṃ yugapadvṛttiḥ kramaśo vṛttiśca vakṣyate | āryayā tāmāha |
Linked texts (1)
- Sāṃkhyakārikā — Īśvarakṛṣṇa, Sanskrit