Pramāṇa · Search · About · API

Verses on Sāṃkhya 1.9

Suvarṇasaptati 1.9

Language
Sanskrit

1.9

Ch: asadakaraṇād avaśyamupādānagrahaṇāt sarvasaṃbhavābhāvāt | śaktasya śakyakaraṇāt kāraṇamanusṛtya kāryabhāvāt satkāryamucyate ||
(1) asadakaraṇāditi | loke hi asataḥ karaṇaṃ na siddhayati | yathā sikatābhyastailam | sataḥ karaṇaṃ śakyate | yathā tilapīḍanena tailodgamaḥ | yadi kārya-
[1247] manna nāsti | tato nodbhavot | paśyāmaḥ khalu mahadādi pradhānājjātam¹ | ato jñāyate pradhāne mahadādyastīti | (2) avaśyamupādānagrahaṇāditi | yadi kaścitkārthaṃ prārthayate | avaśyaṃ tannimittamupādatte yathā kaścinmanyate śvo mama gṛhe brāhmaṇā bhoktāraḥ | ato'dya payo gṛhṇāmīti² | yadi payasi dadhi na syāt | kuto na jalaṃ gṛhṇāti | kāryārthinā upādanagrahaṇāj jñāyate pradhāne mahānastīti | (3) sarvasaṃbhavābhāvāditi | yadi kāraṇe kāryaṃ nāsti | tadā sarvaṃ sarvamutpādayet | tṛṇapāṣāṇavālukādīni suvarṇarajatādīnyutpādayeyuḥ | etattāryāsambhavāj jñāyate hetau kāryamastīti | (4) śaktasya śakyakaraṇāditi | yathāṃ kulālaḥ sajjopakaraṇo mṛtpiṇḍād [śakyaṃ] ghaṭaśarāvādi racayati | na tu tṛṇavṛkṣādibhyo ghaṭaṃ śarāvaṃ ³vā | iti pradhānaṃ śakta karoti mahadādi | ataḥ pradhāne mahadādyastīti jñāyate | (5) ⁴kāraṇamanusṛtya kāryabhāvāditi | yajjātīyaṃ kāraṇaṃ kāryamapi evaṃjātīyakam | ⁵yathā yavāṅkuro'vaśyaṃ yavajātimanusarati | yadyasatkāryam | tadāvaśyaṃ kāryaṃ kāraṇavirūpaṃ syāt | tathā sati yavānmāṣādyaṅkuraḥ siddhūyet | evamasaṃbhavāj jñāyate satkāryam | vaiśeṣikādayo vadanti kāraṇe kāryaṃ nāstīti | etanna yujyate | ato jñāyate kāraṇe kāryaṃ niyatamiti |
antarāpraśnaṃ parisamāpya pūrvoktārthaḥ punaḥ prastūyate prakṛtivirūpamiti | vairupyaṃ navavidham |

Linked texts (1)