Verses on Sāṃkhya 1.8
Suvarṇasaptati 1.8
- Language
- Sanskrit
1.8
Ch: prakṛtiḥ saukṣmyānnopalabhyate, na kāraṇamupalabdhamasad iti | mahadādi tasya kāryaṃ prakṛtivirūpaṃ sarūpañca ||
prakṛtiḥ saukṣmyānnopalabhyate, na ²kāraṇamupalabdhamasaditi | iti | pradhānaṃ sadaiva nopalabhyate | saukṣmyād [1:49, c. 3] yathā dhūmādi[paramāṇavaḥ] saukṣmyānnopalabhyante | tathā pradhānamapi | na tu dvitīyaṃ śiraḥ tṛtīyo bāhurivātyantamasattvānnaprivateopalabhyate | para āha | yadi nopalabhyate | kathaṃ tarhi jñāyate astīti | ucyate | kāryaṃ pratītya svakāraṇaṃ dṛśyate | kāryaṃ pradhānakṛtamiti sāmānyato dṛṣṭānumānātpradhānamastīti jñāyate | para āha | kiṃ tatkāryam | ucyate | mahadādi tasya kāryam | pradhānānmahānutpadyate | mahata ahaṅkāraḥ | ahaṅkārātpañcatanmātrāṇi | pañcatanmātrebhyaḥ ṣoḍaśa [vikārā] utpadyante | mahadādi kāryaṃ triguṇaṃ dṛśyate | ataḥ pradhānaṃ triguṇamiti jñāyate | prakṛtivirūpaṃ sarūpañceti | kāryaṃ dvividhaṃ (1) prakṛtivirūpaṃ (2) prakṛtisarūpañceti | yathā ekasya dvau sutāvutpannau | ekaḥ pitṛsarūpaḥ aparastu [pitṛ] virūpaḥ | [evaṃ] etatkāraṇaṃ kāryaṃ prakṛtisarūpaṃ virūpañca | iti paścādvistareṇa vakṣyate | īdṛśaṃ kāryamasmin śāstre |
atra pṛcchāmaḥ | yadi śiṣyā niyo³jyāḥ, kiṃ pradhānādau [kāryaṃ] sat, utāsat ahosvit saccāsaca | kathamevam | ācāryāṇāṃ pratipattivaiṣamyāt | kecidācāryā vadanti mṛtpiṇḍādau ghaṭādi kāryamasti | iti | vaiśeṣikā vadanti kāryaṃ prāgasat paścāt saṃbhavati | iti | śākyaiḥ punaruktaṃ mṛtpiṇḍe ghaṭo naivāsti na ca nāsti | iti | ebhistribhi [stredhā] uktatvāt | samādhīyate | prathamaṃ śākyamataṃ khaṇḍayāmaḥ | paścādvaiśeṣika [mataṃ] khaṇḍayāmaḥ | yadāhuḥ śākyāḥ na san na cāsanciti |
(tripiṭaka uktam² | ayaṃ kalpo na yuktaḥ | kutaḥ | śākyānāmetadvādāsambhavāt | yadā te vadanti na sannīti | [tadā] nāsadvādaḥ | [yadā] vadanti na cāsanniti | [tadā] na sadvādaḥ | sadasadvādamuktatvāt khaṇḍanaṃ na siddham |)
Linked texts (1)
- Sāṃkhyakārikā — Īśvarakṛṣṇa, Sanskrit