Samkhyatattvapradipa 12.3

12.3

sargamātraṃ mṛtpiṇḍaṃ hemapiṇḍaṃ vā viśanto ghaṭakuṇḍalādayo 'vyaktībhavanti kāraṇarūpeṇābhivyaktā api kāryarūpeṇānabhivyaktībhavanti tathā pṛthivyādayastanmātrāṇi viśantaḥ svasvarūpeṇa tanmātrāṇyabhivyaktayanti svasvarūpeṇa kāraṇamabhivyaktamapi kāryasvarūpaṃ svakīyaṃ svasminnanabhivyaktayati tanmātrāṇi tathāhaṅkāraṃ viśantyahaṅkāraṃ svāpekṣayā 'vyaktayanti tathāhaṅkāro mahāntaṃ viśan mahāntamavyaktayati mahānpradhānaṃ svakāraṇaṃ viśan tadavyaktayati pradhānasya tu na kvacitpraveśo 'kāraṇatvādapi tu tatsarvakāryāṇāmavyaktam kāraṇam evamavibhāgaḥ / prakṛtau viśvasyaivaṃ vibhāgāvibhāgau / kecana avyaktaṃ vā mahāntaṃ vāhaṅkāraṃ vā indriyāṇi vā bhūtāni vā ātmatvenādāya tānevopāsate te tu vakṣyamāṇarītyā 'pākaraṇīyāḥ / avyaktādervyatiriktaḥ puruṣo 'sti avyaktamahadahaṅkārādayaḥ parārthāḥ kutaḥ saṅghātatvāt yaḥ saṅghāto bhavati sa parārtho dṛṣṭastailatāmbūlaghṛtadadhidugdhānnavastrādivat sukhaduḥkhamohātmakatvena sarve saṅghātāstathāca yadarthaṃ saṅghātāḥ sa eva puruṣaḥ / nanu śayanāsanādiḥ saṅghātaḥ saṅghātaśarīrādiparārtho dṛṣṭo na tvātmānaṃ prati parārthaḥ tasmātsaṅghātāntarameva sādhayeyurnāsaṃhatamātmānamiti yaduktam tanna sādhu saṅghātasya saṅghātāntarārthatve tasyāpi saṅghātatvātsaṃghātāntarārthatā tasyāpi saṅghātatvāttathātvaṃ tasyāpi tathātvamityanavasthā dustarā syāt / kiñca saṅghātasya pārārthyamātreṇa vyāptirna tu saṅghātapārārthyena / na ca dṛṣṭāntadṛṣṭatvāttathā kalpyata iti vācyam /