Pramāṇa · Search · About · API

Samkhyatattvapradipa 13

Sāṃkhyatattvapradīpa 13

Language
Sanskrit

13

jātiviśiṣṭābhirapūrvābhirdehendriyamano 'haṅkārabuddhivedanābhiḥ puruṣasyābhisambandho janma na tu puruṣasya pariṇāmastasyāpariṇāmitvāt teṣāmeva ca dehādīnāmupāttānāṃ parityāgo maraṇaṃ na tvātmano vināśastasya kūṭasthasya nityatvāt / buddhyādīni karaṇāni trayodaśa teṣāṃ janmamaraṇakaraṇānāṃ pratiniyamo vyavasthā sā tviyaṃ śarvaśarīreṣvekasminpuruṣe na sambhavati tathā satyekasminsukhini sarve sukhinaḥ syuḥ duḥkhini vā duḥkhino bhaveyuḥ tathā ekasmin mriyamāṇe sarve mriyeran jāyamāne ca jāyeran evamekasminnandhabadhirādau sarva eva tathā syuḥ na tvevamasti tathā ekasminvicitte sarve vicittāḥ syurityavyavasthā puruṣabhede tu samyagupapadyate vyavasthā / nacaikasminnapi puruṣe dehāntaropādhivaśāt upapadyata eva vyavastheti vācyam karacaraṇastanādibhedenāpi janmamaraṇādivyavasthā syāt / guṇatrayaviparyayādapi puruṣabahutvamavaseyam / tadyathā kecitsattvabahulāḥ yathorddhvasrotasaḥ kecidrahobahulāḥ yathā manuṣyāḥ kecittamobahulāḥ yathā tiryagyonayaḥ /
puruṣasya bahutvavadatriguṇatvaṃ vivekitvamaviṣayatvamasādhāraṇatvaṃ cetanatvamaprasavadharmitvaṃ sākṣitvādikamapi boddhavyam /
pradhānapuruṣayoḥ saṃyogakṛto 'yaṃ sargaḥ sa cāpekṣāṃ vinā bhinnayorna sambhavati apekṣā ca svadarśanārthaṃ puruṣeṇa pradhānasya pradhānaṃ hi viṣayātmakatayā bhogyam bhogaśca bhoktāramantareṇa na bhavatīti bhoktrapekṣā pradhānasya puruṣasya svakaivalyārthaṃ pradhānāpekṣā pradhānena hi bhogyena sambhinnaḥ puruṣastadgataṃ duḥkhatrayaṃ svātmanyabhimanyamānaḥ kaivalyaṃ prārthayate tattu sattvapuruṣānyatākhyātikāraṇakaṃ sattvapuruṣānyatākhyātiśca pradhānamantarā na bhavatīti puruṣasya pradhānāpekṣayā paṅgvandhavadubhayoḥ saṃyogaḥ bhogāyānādiparamparāsaṃyukto 'pi kaivalyāya punaḥ saṃyujyate sa ca saṃyogo mahadādisargamantareṇa bhogāpavargayoḥ samartho na bhavatīti saṃyoga eva mahadādisargaṃ karoti / uktañca /
prakṛtermahāṃstato 'haṅkārastasmādgaṇaśca ṣoḍaśakaḥ /
tasmādapi ṣoḍaśakātpañcabhyaḥ pañca bhūtāni //

Linked texts (1)