Aphorisms on Brahman 1.10

1.10

‘prastotaryā devatā prastāvamanvāyattā tāṃ cedavidvānprastoṣyasi mūrdhā te vipatiṣyati’ iti cākrāyaṇenākṣiptaḥ prastotā taṃ pṛcchati ‘katamā sā devatā’ iti| cākrāyaṇastu prāṇa iti hovāca sarvāṇi ha vā imāni bhūtāni prāṇamevābhisaṃviśanti layakāle, prāṇamabhyujjihate udgacchati sṛṣṭikāle, saiṣā devatā prastāvamanvāyattā iti| atra atideśatvātpūrvavatsaṃśayādayaḥ| prāṇaśabdo hi ‘prāṇasya prāṇam’ ityādau vede brahmaṇi nirūḍhaḥ prayujyate| rūḍhaśca vāyuvikāre| ataḥ kiṃviṣaya iti saṃśayaḥ| hiraṇmayavākye'nanyathāsiddhabrahmaliṅgānusāreṇa rūpavattvādi nītam| prāṇaśrutirliṅgānnānyathayitavyeti pūrvavadeva saṃgatiḥ| athavā anantavastuparatvādupakramopasaṃhārayorastvākāśavākyaṃ brahmaparam| atra tu brahmāsādhāraṇadharmaparopakramopasaṃhārādarśanānna brahmaparateti saṃgatī| athavā ākāśavākyānantaryātprāṇavākyasyeti saṃgatayaḥ| tatra prathamatvapradhānatvādibhiḥ pūrvapakṣaḥ| ‘katamā sā devatā’ iti cetanavacanadevatāśabdena prāṇaśabdātprāgeva praśnopakramātprāṇaśrutiprāthamyaśruteḥ, ‘prāṇa iti hovāca’ ityuttarasya ca praśnena samānaviṣayatvātpūrvapratītapraśnānusāreṇa ca caramaprativacanasya netavyatvāt, pṛṣṭadevatāyāścetanāyā eva pradhānatvāt sarvabhūtasaṃveśanodgamanaliṅgācca brahmaivātra prāṇaśabdamiti pūrvavadeva siddhāntaḥ| tarhi tenaivaitadgatam; tanna| yataḥ—