Aphorisms on Brahman 1.2

1.2

janmādīti | tadguṇasaṃvijñānabahuvrīhiṇā janmasthitibhaṅgādi bodhyate | asya caturdaśabhuvanātmakasya viriñcyādisthāvarānantakattu bhoktṛyuktasya nānāvidhakarmaphalāyatanasya jīvāttarksyātivicitraracanasya viśvasya yato yasmātparāt vā acintyaśaktika tāt svayaṃ-karttādirūpādupādānarūpācca janmādi bhavati tad brahmātra jijñāsyamityarthaḥ | bhūmātmaśabdau vyāptiguṇayogena bhagavati mukhyavṛttau bhūmādhikaraṇe vākyānvayādhikaraṇe ca tathaiva nirṇeṣyamāṇatvāt brahmaśabdastu niḥsīmātiśayaguṇayogāt tatraiva vartate | 'atha kasmāducyate brahmeti bṛhanto hyasmin guṇā' iti śrautanirvacanāt ato'yaṃ tatraiva mukhyaḥ | tato'nyatra tu tadguṇāṃśayogāt bhākta eva rājādivat | sa eva svāśritavātsalyanīradhistāpatrayavipluyamānairjanairniḥśreyasāya jijñāsyaḥ ataḥ parabrahmābhidhānaḥ puruṣottama eva jijñāsākarmabhūtaḥ | na cātra guṇādhyāso vaktu yuktaḥ vastuto brahmatvaprasaṃgāt | jijñāsā ca jñātumicchā vai | jñānaṃ ca parokṣāparokṣarūpaṃ dvividhaṃ, vijñāya prajñāṃ kurvītiti śruteḥ | tatra parameva prāpakaṃ, pūrvaṃ tu tatra dvāramiti sphuṭībhaviṣyati |
vijñānaṃ brahma cetyādikaṃ tu jīvasvarūpajñānamihopayogītīhaiva vakṣyate ca, iha brahmaṇo jīvetaratvapratipādanāt tayordvaitaṃ nābhimataṃ" netaro'nupapatte bhedavyapadeśācca muktopasṛpyavyapadeśādākāśo'rthāntaratvādi vyapadeśād bhedamātrasāmyaliṅgācceti sūtre mokṣe'pi tayordvaitanirūpaṇācca |
"upakramopasaṃhārāvabhyāso 'pūrvatā phalam | arthavādopapattī ca liṅgaṃ tātparyyanirṇaye |' iti yāni śāstratātparyyanirṇayeṇa ṣaḍvidhāni liṅgāni smṛtāni tānyapi dvaita eva vilokyante | tathāhi śvetāśvatarāḥ, dvā suparṇetyupapakramaḥ, anyamīśamityupasaṃhāraḥ, tayoranyo'naśnannanyo'nyamīśamiti abhyāsaḥ | īśvarasaṃbandhibhedasya śāstraṃ vina aprāpterapūrvatā, vītaśoka ityādi phalaṃ, asya mahimānametītyarthavādaḥ, anyo'naśnannityupattiścetyevamanyatrāpyetāni mṛgyāṇi | nanu phalavatyajñāte'rthe śāstratātparyāt tādṛśamadvaitaṃ tasya gocaraḥ, vaikalyādajñātatvācca dvaitaṃ na tadgocaraḥ, kiṃtu anūdyamānameva taditi cennaivam | 'pṛthagātmānaṃ preritāraṃ ca matvā juṣṭaṃstatastenāmṛtatvametītyādinā śvetāśvataraistatra phalasyokteḥ | viruddhadharmmāvacchinnapratiyogikatayā loke tasyājñātatvācca | advaite tvaphalasasvīkārādajñātaṃ ca śaśaśṛṅgavadasatvāt | yāni ca tadadvaitabodhakāni vākyāni kvaciddroyyante tāni tanmātrāyattavṛttikatvatadvyāpyattvādibhiḥ śāstrakṛttaiva saṃgamayiṣyante |' śāstradṛṣṭyā tūpadeśo vāmadevavadityupariṣṭāt | atha
jagajjanmādihetuḥ puruṣottamo'vicintyatvād vedāntenaiva bodhyo na tu tarkairiti vaktumārambhaḥ | "saccidānandarūpāya kṛṣṇāyākliṣṭakāriṇe | namo vedāntavedyāya gurave buddhisākṣiṇe" iti gopālatāpanyāṃ, "taṃnvaupaniṣadaṃ puruṣaṃ pṛcchāmīti" bṛhadāraṇyake paṭhyate ca | iha saṃśayaḥ | upāsyo hariranumānenopaniṣadā vā vedya iti | gautamādyairmantavyaḥ iti śrutyā cāmyupagamādanumānena sa vedya iti prāpte :-