Shribhashya 5.1-59
Śrībhāṣya (complete text) 5.1-59
- Language
- Sanskrit
5.1-59
15
kṣācca jīvasya dhruvatvamiṣṭaṃ na siddhayet | yaccoktaṃ avidyāyā avasturūpatvenānupapannataikaveṣāyā netaretarāśraya-tvādayo vastudoṣā anavakḷptimāvahantīti, tathā sati muktān paraṃ ca brahmāśrayedavidyā; śuddhavidyāsvarūpa-tvādaśuddhirūpā na tatra prasajatīti cet kimupapattyanuvarttinyavidyā ? evaṃ tarhyuktābhirupapattibhirjjīvānapi nāśra-yet | kiñca jīvāśrayāyā avidyāyāstattvajñānodayānnāśe sati jīvo naśyedvā, na vā ? yadi naśyetsvarūpo-cchittilakṣaṇo mokṣaḥ syāt; no cedavidyānāśepyanirmokṣaḥ, brahmasvarūpavyatiriktajīvatvāvasthānāt |
yaccoktaṃ maṇikṛpāṇadarpaṇādiṣūpalabhyamānamukhamalinatvavimalatvādivacchuddhayaśuddhayādivyavasthopapattiriti | tatredaṃ vimarśanīyam; alpatvamalinatvādaya aupādhikā doṣāḥ kadā naśyeyuriti | kṛpāṇādyupādhyapagama iti cet kiṃ tadālpatvādyāśrayaḥ pratibimbaṃ tiṣṭhati vā, na vā ? tiṣṭhatīti cet tatsthānīyasya jīvasyāpi sthitatvāda-nirmokṣaprasaṅgaḥ | naśyati cet tadvadeva jīvanāśātsvarūpocchittilakṣaṇo mokṣaḥ syāt | kiñca yasya hyapuruṣārtha-rūpadoṣapratibhāsaḥ tasya taducchedaḥ puruṣārthaḥ | tatra kimaupādhikadoṣapratibhāso bimbasthānīyasya brahmaṇaḥ,uta pratibimbasthānīyasya jīvasya, utānyasya kasyacit ? ādyayoḥ kalpayordṛṣṭānto'yaṃ na saṅgacchate, mukhasya mukha-pratibimbasya cālpatvādidoṣapratibhāsaśūnyatvāt, na hi mukhaṃ tatpratibimbaṃ vā cetayate, brahmaṇo doṣapratibhāse brahmāvidyāprasaṅgaśca | tṛtīyo'pi kalpo na kalpate jīvabrahmavyatiriktasya draṣṭurabhāvāt | kiñca avidyākalpyasya jīvasya kalpakaḥ ka iti nirūpaṇīyam | na tāvadavidyā, acetanatvāt | nāpi jīvaḥ, ātmāśrayadoṣaprasaṅgāt, śuktikārajatādivadavidyākalpyatvācca jīvabhāvasya, brahmaiva kalpakamiti cet brahmājñānamevāyatam | kiñca brahmājñānānabhyupagame kiṃ brahma jīvān paśyati vā na vā ? na paśyati cet īkṣāpūrvikā vicitrasṛṣṭirnāmarūpavyā-karaṇamityādi brahmaṇo na syāt | atha paśyati, akhaṇḍaikarasaṃ brahma nāvidyāmantareṇa jīvān paśyatīti brahmājñāna-prasaṅgaḥ, ata eva māyā'vidyāvibhāgavādopi nirastaḥ, ajñānamantareṇa hi māyino'pi brahmaṇo