Nyayavinishcaya v1.p199
Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p199
- Language
- Sanskrit
v1.p199
tathā maraṇacittasya kutaścidanumānaṃ yathā taccaitanyaṃ niścinvat tadacetanatva samāropaṃ vyavacchinatti, taduktena nyāyena tadaparasvarūpasyāpi bhāvicittapratisandhāyitvādestenaiva niśvayāt tadapratisandhānādisamāropasyāpi tata eva vyavacchedopapatterna tadartha mantyacittalakṣaṇa samagrakāraṇa. liṅgopanibaddhaprasavaṃ bhāvicittānumānaṃ svabhāvānumānatayā parairabhyupagamyamānamarthavattāṃ pratilabhate, cittāntarapratisandhāyitvamapi tena tasya niścinvatā tadapi cittāntaraṃ niścetavyam niścayamanta- 5 reṇa tatpratisandhāyitvaniścayāyogāt, tadapi niścīyamānaṃ tadaparacittapratisandhāyyeva niścīyata iti tatpratisandheyamapi cittaṃ tenaiva niścetavyam, evaṃ tāvadabhidhātavyaṃ yāvadanantasya pratisandheyacittaprabandhasya tenaiva niścayaḥ kṛto bhavati | tathā ca saṃsāraparyavasāyasamāropasya tata eva vyavacchedānna tadarthamanumānāntaramāsthātavyam ityetat parāntarahita kāryekṣaṇagrahaṇena darśayati |
nanu kāraṇātsamagrādeva kāryaṃ na tadviparītān, tataḥ sambhavatyapi kāryaprabandhasye paryava - 10 sāyaḥ, tatkathamaparāntarahitatvaṃ tasyeti cet; na; tasya paryavasāyitve santānāvastutvasya vakṣyamāṇatvāt | tannaikasmin cittasantāne sāphalyamanumānabhedasya, tadgatasakalasamāropavyavacchedasyaikasmādeva siddhatvāt | santānāntareṣu sāphalyaṃ tadbhedasyeti cet; atrāha - ataddhetuphalāpohe | hetavaśca phalāni ca hetuphalāni tāni vivakṣitāni hetuphalāni yeṣāṃ te taddhetuphalā ekasantānakṣaṇāḥ | tadanye punaḥ ataddhetuphalāḥ teṣāmapohaḥ, apohyante te yena so'poho nirṇayaḥ 15 tadapohastasmin sati | kuto na kutaścit tatra deṣu santānāntareṣu viparyayo viparītāropo yataḥ tadvyavacchedārthamanumānabahutvamiti | tātparyamatra - eko hi cittasantānaḥ kutaścidanumānānniścīyamānaḥ tadaparabhāvāpohastata eva niścatatryaḥ tasyeṃ "tadrūpatvāt apohaniścayasya cāpohyaniścayāvinābhāvāt ekānumānaniśceyatvaṃ sarvabhāvānāṃ nyāyabalāyātamityekānumānaniścayādeva niravaśeṣasyāpi " tattadbhāvagatāropanikurambasya vyavacchedānna ciraṃ paryālocayanto'pyanumānabhedasya sāphalya 20 mutpaśyāmaḥ | tanna tadevānumānaṃ tattvajñānaṃ yatsamāropa vyavacchedaśabdavācyaṃ bhavet | nanu anumānasya samāropavyavacchedaṃ prati kāraṇatvāt " tasmādarthāntarasvamevaṃ (va) tatkathaṃ 'tadvā'numānaṃ tadvayavaccheda:' iti vikalpotthāpanam, tadabheda evāsyotthāpanopapatteriti cet ? na; kriyākārakayoḥ pradīpa-tamo'pahārayoriva anarthāntaratvasya paraṃ pratyapi prasiddhatvenādopāt |
"
yadyevam 'anyadvā tattvajñānaṃ tadvayavacchedaḥ' iti vikalpānupapattiḥ, anyatve kriyākā 25 rakabhāvasyānupapatteriti cet; mā bhūt kriyākārakabhāvāpekṣayā tadvikalpotthāpanam, kāryakāraṇabhāvāpekṣayā tasyotthāpitatvāt tadbhāvasya ca bheda eva paraṃ prati prasiddhatvāt |
1 niścitatvāt ā0, ba0, pa0, sa0 | 2 anumānāt | 3 bauddheḥ | "maraṇakṣaṇavijñānaṃ svopādeyodayakṣamam | rāgiṇo hīnasaṅgatvāt pūrvavijñānavattathā ||" - tavasa0 ilo0 1899 | 4 maraṇacittasya | 5 kāryotpādasātatyasya | 6- tānasāpha-ā0, ba0, pa0, sa0 | 7 anumānabhedasya | 8-lāni viva-sa0 | 9-nivi-ā0, ba0, pa0, sa0 | 10 vivacitacittasantānasya | 11 tadaparabhāvāpoharūpatvāt | 12 - hyāpo -ā0, ba0, pa0, sa0 | 13 - niścayatvam sa0 | 14-no jñānabalā - ā0, ba0, pa0, sa0 | 15 - vagatasyāro - ā0, ba0, pa0, sa0 | 16 samāropavyavacchedāt | 17 bauddhaṃ prati| “kriyākaraṇayoraikyavirodha iti cedasat | dharmabhedābhyupagamādvastvabhinnamitīṣyate ||” - pra 0 vā 02 | 318|
Linked texts (1)
- Nyāyaviniścaya — Akalaṅka, Sanskrit