Pramāṇa · Search · About · API

Nyayavinishcaya v1.p231

Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p231

Language
Sanskrit

v1.p231

prathamaḥ pratyakṣaprastāvaḥ vastukalpanāvirahasya vipratipattisthānasyānenāsādhanāt | tatkalpanāviraha evānena sādhyata iti cet ; na ; tallakṣaṇāparijñānāt | idameva viśeṣaṇaviśeṣyapratyekadarśanapūrvakaṃ saṃyojyagrahaṇaṃ tallakṣaṇamiti cet ; ka punaridaṃ tallakṣaṇatvena pratipannam ? daṇḍīti vikalpa iti cet ; na; tatra yojanasya-miśraṇasya vastuto'sattvāt avastuvikalpalakṣaṇatvāyogāt | bhavatu vā kimapi yojanam , tathāpi daṇḍadevadattayoḥ pratyekadarśanaṃ vikalpakam , avikalpakaṃ vā ? vikalpakañcet, 5 tarhi tatrāpi daṇḍasya viśeṣyasya tadavayavānāñca viśeṣaṇānāṃ pratyekaṃ darśanaṃ yojanañcāpekṣaṇīyam | taṃdavayavānāñca darśanasya vikalpakatve tatrāpi teṣāṃ tadbhāgānāñca pratyekaṃ darśanaṃ yojanaṃ cāpekṣitavyaṃ tāvadevaṃ yāvadante paramāṇavaḥ, teṣāñca na darśanam, tasmiṃśca na tadviśiṣṭasya tadavayavino darśanam , tatra ca na tadviśeṣaṇasyottarāvayavino darśanam, tāvadevaṃ yāvanna daṇḍadarśanam | deva. dattadarśananiṣedhe'pyayameva nyāya iti pratyekadarśanābhāvānna saṃyojyagrahaṇaṃ daṇḍasya .devadatteneti 10 kathaṃ taddaṇḍīti grahaṇam , yatredaṃ vikalpalakṣaṇamavagamyeta ? tanna tayordarśanaṃ vikalpakam | avi. kalpakameva taditi cet; tatra kasya pratibhāsaḥ ? avayavina iti cet ; na; tasyai "niravayavasya tadanupalambhāt "parasyānabhyupagamāñca | sāvayavasyeti cet ; na; tadarśanasya viśiṣṭaviṣayatvenāvikalpakatvābhāvaprasaṅgāt | niraṃśakṣaṇikasya svalakṣaṇasya tatra pratibhāsanamiti cet ; bhavatyeva nirvikalpakatvaṃ taddarśanasya yadi tatkvacidupalabdhuṃ śakyeta | nāpi tadviṣayasya kvacidyojanamiti 15 suvyavasthito daṇḍīti vikalpaḥ |
syānmatam -saṃvedanākārayoreva daṇḍadevadattayoḥ pratyekadarśanaṃ yojanañca na bahirā. kārayoḥ, vikalpasya vastuvṛttyā nirviṣayatvāt , tannāyaṃ prasaṅga iti; tadapi na samīcīnam; tatsaṃvedanasyānavagamāt | daṇḍijñānāt pūrva 'daṇḍapratibhāsaṃ devadattapratibhāsañc vikalpadvayaṃ taditi cet ; sambhavatyatra pratyekaṃ darśanaṃ na punaryojanaṃ kṣaṇikatvena paścāttadabhāvāt dvayasyaikīkaraṇāyo-20 gāca | nanvidameva punaryojanaṃ yattadvayena ubhayapratibhāsamekaṃ daṇḍijñānamupajanyata iti cet ; na; tadvayasya yugapadasambhavāt , anabhyupagamāt | kramabhāve ca sannihitasyaiva kāraṇatvaṃ "netarasyeti kathaṃ tavayajanyatvaṃ daṇḍivikalpasya ? sannihittasyāpi vyavahitavikalpasaṃskārapravodhagarbhasyaiva kāraṇatvādevamiti cet ; asti tarhi kathañcitprācyavikalpasyāpyubhayapratibhāsavattvam | bhavatu ko doṣa iti cet ? kutastasyāpyutpattiḥ ? tādṛśādeva prācyavikalpāditi cet ; kva tarhi pratyeka- ||
25 darśanamupayogavat" ? yatastadvacanamaparyālocitaṃ na bhavet | tanna pratyekadarśanapurassaraṃ yojanaṃ vastuto vikalpalakṣaṇam, ubhayāvabhāsitve satyekajñānatvasyaiva tallakṣaṇatvenāvasthānāt | tathā
-sya prati-ā0,ba0,50,sa0 | 2 vastukalpanāviraha | 3 miśraṇasya' iti padaṃ yojanasya' iti padasya ṭippaṇabhutaṃ mūle prakṣiptamiti bhāti | 4 -sattvādvastuvi-tā0|5 pratyekadarśa-ā0,ba0,50,sa0| 6 daṇḍākyavānām | 7 paramāṇudarśanābhāve | 8-naṃ tāvaddeva-ā0,ba0pa0,sa0|9 daṇḍadevadattayoḥ| 10 avayavinaḥ|" niraṃśasya | 12 bauddhasya | 13 -labdhaṃ śakye-ā0,ba0,10,sa0| 14 vikalpakasya sa0 15 daṇḍiprati-ā0, ba0,50,sa0 | 16 -bhāvasyaikīkaraṇā-ā0, ba0, 50, sa0 | 17 daṇḍapratibhāsena devadattapratibhāsena ca | 10 nottarasya ā0,0pa0sa0| 19-vadataḥā0,ba0,10,sa0|-nānāvasthānāt-sā-nādasthānāt-ā0,0pa0|