Pramāṇa · Search · About · API

Nyayavinishcaya v1.p232

Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p232

Language
Sanskrit

v1.p232

cāna devasya vacanam -'"' vividhānuvidhānasya vikalpanāntarīyakatvāt | " [ pramāṇasaṃ 0 sva0 *lo0 4 ] iti | tarhi tallakṣaṇe eva vikalpaḥ pratyakṣa pratiṣidhyate iti cet; kena tatpratiṣedhaḥ ? “jātyādervivekena" ityādinā nyāyeneti cet; na; tena pratyekadarśanapurassarayojanātmakasyaiva tasya niṣedhāt, “viśeṣaṇam" ityādyuktvā tadabhidhānāt talakṣaṇasya 5 vikalpasyoktaprakāreṇāsambhavāt | na cā'sambhavato niṣedhaḥ svataḥ siddheḥ rāgavartikaśukānām | anyatastanniṣedha iti cet; kiṃ tadanyat ? pratyakṣameva tasyaikānekapratibhāsavikalpa vikalasyānubhavāta "pratyakṣaṃ kalpanāpoḍhaṃ pratyakṣeṇaiva siddhyati” [ pra0 vā0 2|123 ] ityabhidhānāda cet; na; taryaṃ tadvikalpātmana eva 'ātmanā'nekarūpeṇa' iti niveditatvāt | saṃśayādidoṣāpādanena jātyantaranirākaraṇāttatraṃ tanniṣedha iti cet ; na ; tathā daṇḍyādivikalpe'pi tanni10 ṣedhāpatteḥ | kalpita eva so'pi na vāstava iti cet; na; vastubhūtavikalpābhāve tatkalpanānupapatterniveditatvāt | tato yadi “ tadvikalpe jātyantarasya na saṃśayādinā pīḍanaṃ pratyakṣe'pi na syādaviśeṣāt |
kiñca kimidaṃ saṃśayādyāpādanaṃ pramāṇam ? apramāṇāpāditasya doṣasyādoṣatvāt | pratyakṣamiti cet; na; tasyāvicārakatvāt | anumānamiti cet; na; tasya nirvikalpakasyā15 bhāvāt, anabhyupagamāt | vikalpakatve'pi svayamanavagatasya adoṣāpādanatvāt | avagata svasaṃvedanādhyakṣeṇa”taditi cet kathamevaṃ vikalpāvikalpātmanā " ubhayātmānamanupadravaṃ pratipadyamānameva ” tat pratyakṣasya jātyantare saṃśayādikamāpādayet "svarūpānabhijñatvaprasaṅgāt ? tanna tāttvikasya vikalpasya pratyakṣa kutaścidapi niṣedha iti siddhaṃ savikalpakaṃ pratyakṣam |
nanu ca viśeṣaṇaviśeṣyabhāktvena tasya savikalpakatvamuktaṃ na jātyantarapratibhāsatvena 20 tatkathamidaṃ tatprayojakamucyate ? jātyantarapratibhāsādanyasya tadbhāktvasyābhāvāditi cet ; na tarhi 'viśeṣaṇaviśeṣyabhākū' iti pṛthagabhidhātavyam, jātyantarapratibhāsasyai" 'ātmanā ' ityādinā pratipādanāditi cet; na; ubhayathā vikalpāvedanārthatvādevaṃ vacanasya | tathā hi-yadi niraṃśaviṣayatvaṃ nirvikalpakatvam ; na tarhi pratyakṣaṃ nirvikalpam", tasyānekarūpasvaparāvabhāsitvena vikalpakatvopapatteḥ ityā vedanārthamidamabhihitam -'anekarūpeṇa tādṛśo grahaṇam' iti | tathā yadi akṛtayojanaṃ grahaṇamavikalpakatvam; tarhi pratyakṣamapi yadeva tathāvidhaṃ tadevāvikalpakam kṛtayojanaṃ tu vikalpakameveti pratipādayituṃ 'viśeṣaṇaviśeṣyabhākū' ityuktam |
25
"
1 vivādānuvivādanasya vikalpānta - ā0, ba0, pa0, sa0 | 2 ubhayāvabhāsitve satyekajñānatvalakṣaṇaḥ | 3 pratipadyate iti ā0, ba0, pa0, sa0 | 4 -dhaḥ si-sa | -dhaḥ khataḥ siddhaḥ ā0, ba0, pa0 | 5 svataḥ siddhatvādityarthaḥ | 6 pratyakṣasya | 7-lpātmanāneka bhā0, ba0, pa0, sa0 | 8 pratyakṣe | 9 vikalpatvaniṣedhaḥ | 10 daṇḍadhādivikalpe | tadvikalpajā- ā0, ba0, pa0, sa0 | 11 anumānam | 12 svarūpāṃśe nirvikalpakam arthāṃśe ca vikalpakamiti | 13 anumānam | 14 anumānasya jātyantaratvāpattibhayāt vikalpatvamātra svīkāre svarūpānabhijñatvaṃ syāditi bhāvaḥ | 15 - sanasya bhā0, ba0, pa0, sa0 | 16 -lpakaṃ taā0, ba0, pa0, sa0 | 17 akṛtayojanam |
"

Linked texts (1)