Nyayavinishcaya v1.p313
Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p313
- Language
- Sanskrit
v1.p313
243 tadabhāvaprasaṅgāt | bhavatu tatrāpi saṃvedanasya tata eva tainniyama iti cet ; kimidānīmanumānena ? vyavasāya iti cet ; na ; bahiḥsākārasyaiva jñānasya vyavasāyatvāt | avyavasāyatve'pi kiṃ tadvyavasāyena ? pravṛttiriti cet ; na ; tasyā darśanādevopapatteḥ "tatpradhānatvāt" [pra.. vā0 1|5] iti vacanāt , kṣāṇikatvāderapravṛttiviṣayatvācca |
samāropavyavaccheda iti cet ; tenāpi kim? viṣayaniyama iti cet ; na; 'saṃvedanā- 5 darthāntarāttatastadayogāt , "tasādyato'syātmabhedāt” iti vacanavyāpatteḥ | anarthāntarādapyasārūpyarūpānna tatastanniyamaḥ "tasātprameyādhigataḥ sādhanaṃ meyarūpatā' [pra0vā0 2|306] ityasyopadravāt | sārūpyarūpatve tu tasya saṃvedanakāraṇādeva bhāvāt viphalamanumānam | tanna viṣayaniyamaḥ tadvyavacchedāt ||
____ saṃvāda iti cet ; nanu so'pi saṃvedanaviṣayasyetthambhāvavyavasāya eva, sa ca ghaṭanā- 10 deva bhavati ghaṭanasya vyavasāyarūpatvāt | 'kṣaṇabhaṅgāderidaṃ saṃvedanaṃ nānyasya'iti niyamanaṃ hi ghaṭanam , tacca vyavasāyātmakameva ullekharūpatvāt atadrūpasya̭ vyavasāyāntarasyāpyabhāvāt | ghaṭanamapi tabyavacchedādeveti cet ; na; tasya viṣayasārūpyādeva bhāvāt | tadvyavacchedasahāyameva "tadapi tannibandhana" na kevalaṃ samārope tadaprativedanāditi cet ; na tarhi sati tasmiavaśyambhāvī tanniyama iti durbhāṣitamevedam-"bhāvādevā'sya tadbhāve" [pra0vā01|6] iti | 15 tabyavachedācca tasya viśeṣe tata eva tanniyamona sārūpyāt | aviśeṣe tu na tadapekṣaṇam aviśeṣakāriṇyapekṣāyā anabhyupagamāt | tatsahāyatvameva viśeṣa iti cet ; na;
pṛthak tasya samarthatve sahāyeneha kiṃ phalam ? | pṛthak tasyāsamarthatve sahāyeneha kiṃ phalam || 663 || "sāmayaṃ tādṛśaṃ tasya sārūpyasya mataṃ yadi | sahāyaṃ yadapekṣyaiva kurvīta ghaṭanakriyām || 664 || sahāyaniyamenaiva svahetubalabhāvinā | caitanyaṃ nityamadhyevaṃ kinna syānniyatārthadṛk || 665 || sārūpyamantareṇāpi tatrārthaniyamasthiteḥ | tatsādhanaprayāso'yaṃ dharmakīrterato vṛthā || 666 || "tatrānubhavamātreṇa jñānasya sadṛśātmanaḥ | bhāvyaṃ tenātmanā yena pratikarma vibhajyate ||" [pra0 vā0 2|302] iti |
1 kṣaṇikatvādāvapi | 2 sārūpyādeva | 3 eva niyama ā0, ba0, pa0 | viṣayapratiniyamaḥ | 4 vyavasāyaḥ sārūpyasya phalamiti cet | 5 "pravṛttestatpradhānatvāt"-pra0 vā0| 6 saṃvedanād bhinnāt samāropavyavacchedāt | 7 samāropavyavacchedā viṣayaniyamaḥ | 8 anullekhātmakasya | 9 samāropavyavacchedādeva | 1. viṣayasārūpyam | 11-naṃ kevalaṃ ā0, ba0,50|12 sārūpye| 13 sārūpyasya | 14 samāropavyavacchedāpekṣaṇam | 15 sāmarthyāttāha-ā0, ba0, 50|16 caitanye |
Linked texts (1)
- Nyāyaviniścaya — Akalaṅka, Sanskrit