Pramāṇa · Search · About · API

Nyayavinishcaya v1.p314

Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p314

Language
Sanskrit

v1.p314

nyāyaviniśvayavivaraṇe
sahāyasannidhāne'pi tadasannidhivatsa cet || 668 || kathamarthavidityeṣa sārūpye'pi samo nayaḥ |
tata idamapyalaṅkāravacanaṃ pratyuktam
[ 128
“yathā tadbodhakaṃ vastu tathaiva tadabodhakam |
yadā todhakaṃ vastu kena neṣṭamabodhakam ||” [pra0 vārtikāla 0 2 | 302] iti | sārūpye'pi samānatvāt | tanna tatsahāyatvamapi tasya viśeṣa iti niṣphalaṃ tadapekṣam | ataḥ kṣaṇakṣayādau sārūpyasyaiva viṣayaniyamanibandhanatvāt kathanna vaiyarthyamanumānasya ? tadanicchatā ca na tatra tasyai tannibandhanatvamabhyanujñātavyam | tathā ca kathaṃ nīlādāvapi tasya tattvamaviśepāditi sūktam- 'atha nāyam' ityādi | tanna vyavasāye sārūpyasya kalpana 10 pratyakṣavirodhāt | svatastaniścaye ca tatprayāsavaiphalyāt | aniścaye ca tasyākiścitkaratvāt |
bhavatu sāṅkhyasyaiva caitanye tatkalpanam, idamevāha - 'atha' ityādinā | kāpilīyaḥ puruṣa: ayaṃ sārūpyaviṣaya iti paricchedo niścayaḥ saugatasya yadi iti ; tatrāha - aki ñcitkareṇa puruṣeṇa kim ? na kiñcit | viṣayādhigamasya tatphalatvāt kathaṃ tasyākiñcitkaratvamiti cet ? na; ākāravāde pṛthakṛtadadhigamābhāvāt | ākāradvārā tadadhigama iti 15 cet ; ākārasyaiva kuto'dhigamaḥ ? svata iti cet; na; kāpilaistadanabhyupagamāt | viṣayāfurmādeva svādhigamo vyavasthāpyate tadabhāve tadanupapatteriti cet; na; pṛthak tadadhigamābhāvasya uktatvāt | pṛthageva tadadhigamaḥ kāpilairabhyupagamyata iti cet; na; tadabhyupagamasya pramāṇatve kathamākārakalpanam ? tadabhāva eva tadupapatteḥ | apramāṇatve tu na pṛthak tadadhigamaḥ, yataḥ svādhigamasampādanam ? ākāradvārādeva tadadhigamāttatsampādanamiti cet; na; " tadasampādane 20 tasyaivāsiddheḥ " tatsampādanāttatsiddhau ca parasparāśrayāt | tanna viṣayādhigamādapi tatsampādanamupapannam | tata idaṃ sāṅkhyasiddhāntānabhijñatayaiva pareṇoktam- "" yathaiva tarhi svarūpaṃ saṃvedanarūpeṇa paśyati tathārthamartharūpeṇa” [pra0 vārtikāla0 2|306 ] iti | tato viṣayādhigamasyākāravatastaccaitanyādabhāvādupapannam –'akiñcitkareṇa kim' iti |
1
nāpi niraṃśe darśane tatkalpanamupapannamityā vedayati - ' pratyakṣam ' ityādinā | 25 karaṇasya indriyasya kārya pratyakṣaṃ sākṣātkārijñānam | upalakṣaṇametat pratyakṣāntarasyāpi | tat arthapratibimbam arthākāramiti ayuktaṃ yuktivarjitam | viṣayaniyama eva saṃvedanasya tatra yuktiḥ tadabhāve tadanupapatteriti cet; na; niraṃśasyai etasyaivānanubhavāt | na hi niraṃśaṃ
1 - dhāno'pi - ā0, ba0, pa0 | 2 samāropavyavacchedāsannidhānatulyaṃ sa viśeṣaḥ | 3 sadā ā0, ba0, pa0 | 4 kṣaṇikatvādau | 5 sārūpyasya | 6 viṣayaniyamanibandhanatvam | 7 cet ākāra-ā0, ba0, pa0 | 8 - teḥ pramā-ā0, ba0 | 9 tadadhigamāttatsampādane ā0, ba0, pa0 | viṣayādhigamāt svādhigamasampādanam | 10 svādhigamāsampādane | 11 svādhigamasampādanāt | 12 yadaiva bhā0, ba0, pa0 | 13 -sva ta bhā0, ba0, pa0 |

Linked texts (1)