Pramāṇa · Search · About · API

Nyayavinishcaya 10.146-2

Nyāyaviniścaya 10.146-2

Language
Sanskrit

10.146-2

iti ? yojanābhāve tatpūrvakasya
grahaṇasyāsambhavāt | tadayaṃ yojanamanicchanneva tatpūrvakaṃ grahaṇamicchatīti kathaṃ svasthaḥ ? saṃvṛtyā
tadiṣṭeradoṣa iti cet; na ; 'saṃvṛtyathauparijñānān | asatyapi yojane tadābhāsaṃ jñānaṃ tadartha iti
cet ; nanvidamapi jñānaṃ nendriyajam , tatra yojanapratibhāsasyānabhyupagamān | kalpanaiveti cet ; 5
na; yojanābhāve tadasambhavāt | tatsambhavena yojanamiti cet ; na; anyonyāśrayasya suvyaktatvāt | na yojanaṃ purodhāya kalpanā yenaivaṃ prasaṅgaḥ kintu tam̐dātmikaiva sopajāyata iti cet ;
na; 'saṃyojya grahaṇaṃ hi kalpanā' ityatra yojanasya grahaṇapūrvakatvasyābhidhānavirodhāt | na
virodha ekakālatve'pi 'vyādāya svapiti' ityādivat aupasaṃkhyānikasya ktvāpratyayasya
bhāvāditi cet ; na; bhedapratibhāsabhojanayorapyevamekakālatvaprasaṅgāt | tathā ca taduktaṃ pareṇa- 10
““yojanāpūrvaṃ pratyekadarśanapūrvikā kalpanā” [pra0 vārtikāla0 2|146] iti ; tatprativihitam
api ca, kiṃviṣayaṃ tadyojanaṃ yadātmikā kalpanotpadyate ? na tāvadbahirviṣayam ; kalpanāyā nirviṣayatvāt | antarviṣayamiti cet; na; tatrāpi bhedapratibhāsābhāve tadasambhavāt “abhinnapratibhāsasya” ityādi vacanāt | tatpratibhāse'pi nitarāṃ tadanupapatteḥ “vibhinnapratibhāsasya” 15
ityādyabhidhānāt | na cānupadarśitaviṣayaṃ yojanaṃ nāma ; ayojanameva tatsyāt | satyamayojanameva tat , saṃvṛtyā tu tasya yojanatvamiṣyate iti cet ; na ; 'saṃvṛtyathām̐parijñānāt' ityādikasya 'ayojanameva tatsyāditi' paryantasyāvartanāt, punarapi 'satyam' ityādivacane tasyaivāvarttanāt cakrakasthānavasthāvāhinaḥ prasaṅgāt | tanna paramārthata iva saṃvṛtyāpi parasya yojanamiti
na kaॅlpanā nāma | mā bhūditi cet ; kutastadabhāve yojanābhāvasyāvagatiḥ ? 'abhinnapratibhā- 20
sasya' ityādikādvacanāditi cet ; na ; mam̐ndagaṅgumātnāt , kasyacidavagamavirodhān , jñānakalpanāpariśramavaiphalyāpatteḥ | nanupajanitaśaḥ nādeveti cet ; na tato'pi tucchābhāvasyāvagatiḥ
asambandhāt | nāpi bhāvāntarasvabhāvasya ; viśeṣātmanaḥ śābdajñānāviṣayatvāt | sāmānyātmano'pi kvacidayojitasyāpratibhāsanāt | yojitapratibhāsane tu kathaṃ sarvātmanā kalpanābhāvaḥ ?
tatpratibhāsasyaiva kalpanātvāt | “saṃyojya” ityādivacanātpāramārthikī ceyam, saṃvṛtivāde 25
anavasthādoṣasyoktatvāt | tato duruktametat “na pāramārthikī yojanā” [ pra0 vārtikāla0
2

Commentaries (1)