Pramāṇa · Search · About · API

Siddhivinishcaya 4.22

Siddhiviniścayavṛtti 4.22

Language
Sanskrit

4.22

pudgaladravyaṃ sūkṣmaṃ kharādivivartamāsādya pṛthivyādivyapadeśabhāk punaranyathā bahulaṃ pariṇāmi lakṣyate, yathā candrakāntamaṇiḥ pṛthivīsvabhāvo dravati candrarameḥ, śukraśoṇitaṃ bhasmamṛttikādiparyantaṃ rūpādipariṇāmaṃ yāti, tathaiva muktāphalādi . kāṣṭhadikamagnisāt bhavati araṇyādisaṃyogāt . na punaḥ cetanaścaitanyaṃ vihāya viparivartate acetanaścetano bhavan sam̐llakṣyate . tadayamubhayaṃ cetanetaratattvamekīkurvan pudgaladravyalakṣaṇaṃ pṛthivyādibhedena caturdhā vyavasthāpayan kathaṃ svastho viparyastabuddhirdevānāṃ priyaḥ ? pratyakṣasyātīvalaṅghanāt . ihajanmani tāvat prāṇināmādyantacittāni cittāntaropādānopādeyabhūtāni cittatvāt yathā madhyacittam . atra punaranyathānupapattirastyeva, jātasya pūrvābhyastasmṛtyanubandhāt bhayādipratipatteḥ . anena pathikāgneḥ jvālāntarapūrvakatvaṃ pratyagnivat iti vyabhicāracodanaṃ pratyuktam, teja kāraṇapūrvakatvasya tatra virodhāt . sataścetanasya citsvabhāvena pariṇamataḥ kāraṇāntarānapekṣatvāt svayamakṣepeṇa vivartopapatteḥ anaimittikatvā dacetanavat . dvitīye tadavaśyambhāvāt . yadi punaḥ antyakṣaṇasya nottarībhavanaśaktiḥ; avastutvaṃ svopādānaprabandhābhāvaṃ sādhayet arthakriyālakṣaṇatvādvastunaḥ . samarthaṃ na karoti ceti viruddham . sāmagrījanmanāṃ visadṛśakāryāṇāṃ kādācitkatvaṃ na tu uttarībhavanasya . tadetat ante kṣayadarśanamasiddham, madhye sthitidarśanamapi sthitiṃ prasādhayedavyabhicārāt . yadi cetanaḥ acetanākāreṇa vivarteta svāpaprabodhavat pretyabhāvasiddheḥ kathannānavadyam--apara.... cetanetarayoḥ svabhāvasiddhayoḥ saṅkaravyatikarapratipattirayuktaiva dṛṣṭahāneradṛṣṭaparikalpanācca . jalabudbudavajjīvāḥ madaśaktivad vijñānamiti paraḥ arke kaṭukimānaṃ dṛṣṭvā guḍe yojayati . vijñapteryadi svālakṣaṇyādiviśeṣe'pi madaśaktyādidṛṣṭāntena sattvotpattikṛtakatvādeḥ bhūtasvabhāvatvam; tata eva paro'pi bhūtānāmapi buddhicaitanyavivartānatikramaṃ sukhādisvasaṃvedanavat sādhayediti viruddhāvyabhicārīti mithyābhiniveśāt pramāṇaprameyavyavasthāmatilaṅghayet

Linked texts (1)