Dvadasharanayacakra 1.128
Nyāyāgamānusāriṇī 1.128
- Language
- Sanskrit
1.128
tathā tadviṣayaḥ svavacanavirodho'pi pratipattavyaḥ . kasmāt ? lokavadeva cārtha iti vyavasthāpya śabdaprayogāt . lokena tulyaṃ vartate lokasyeva loka iva vā lokavat, evetyavadhāraṇe, kimavadhārayati ? loke'rthamavadhārayati nārthe lokam, śāstravidāmapi lokatvāt . pṛthaktve'pyarthalokayorubhayatra vāyamevakāro draṣṭavyaḥ--lokavadevārthaḥ arthavadeva loka iti, dvayorapi parasparāvyabhicārāt śāstravidāṃ lokapṛthaktve prayogāt tathāsatyatvasiddhe śabdārthe punaḥ na yathālokagrāhaṃ vastu iti virudhyeta svavacanena . lokavirodhastu prastuta eva, tadavirodhe'pravṛtteḥ . lokāprāmāṇye ca sarvatra pratyakṣānumānavirodhāvupasthitāveva, tatsthatvāttayoḥ . laukikārthapṛthaktve ca tatkalpitārthānām . itiśabdaḥ prakāre, anena prakāreṇa itthaṃ vyavasthāpya buddhyā abhyupagamya svaniścitārthapratipādanārthaṃ pareṣāṃ śabdaprayogāt, padāvadhiko vākyāvadhiko vā śabdaprayogavyavahāro lokānupātītthamiṣṭaṃ tairapi śāstrakāraiḥ . tatra ca tathāsatyatvasiddhe śabdārthe, tena prakāreṇa tathā, yena prakāreṇa mṛdrūpādipṛthukukṣyādike'rthe ghaṭaśabdo lokena prayuktastenaiva prakāreṇa satyatvena siddhe satyatvasiddhe loke śabdaṃ prayuñjānaiḥ śāstravidbhiḥ loko'bhyupagato'smābhiḥ ityuktameva bhavatyarthāt . tataḥ punaḥ na yathālokagrāhaṃ vastu iti virudhyeta . lokasya grāho lokagrāhaḥ, grāha iva grāhaḥ, yo yo lokagrāho yathālokagrāham . kiṃ tat ? vastu . yathaivāgopālaprasiddhaṃ vastu bruvāṇo vādī yo yaḥ prayujyate mayā śabdaḥ sa sa na tathārthaḥ syāt ityanena svavacanenaiva viruddhamāha, svena vacanena tattadvacanaṃ virudhyeta . virudhyeta iti āśaṃsāvacane liṅ pā॰ 3 . 3 . 134, kathaṃ mukhaniṣṭhuraṃ virudhyata eva ityavadhāryocyate ? kathañcid virudhyeta iti dākṣiṇyamācāryaḥ svakaṃ darśayati . evaṃ tāvat svavacanavirodhaḥ .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit