Dvadasharanayacakra 1.158

1.158

syānmatam--na vijānīyānnīlaṃ yadyekaikaṃ paramāṇumatīndriyaṃ paśyatīti brūyāt tatsamudāyaṃ vā khapuṣpasthānīyamiti, kiṃ tarhi ? tāneva paramāṇūn pratyekaṃ bhinnān saṃhatān sarṣapapracayavadekasthān paśyatīti . etaccāyuktam, bhedatattvābhimatetyādi . bhedā eva tattvaṃ bhedatattvam, tadbhāvastattvam, bhedatattvam ityabhimatāḥ pratyekaṃ ta eva samudāyaḥ, na samudāyaprādhānyam, kiṃ tarhi ? bhedapradhāna eva samudāyaḥ pratyekasamudāyaḥ saḥ, tatparigrahe'pi bhedasvarūpaparasparaviśiṣṭasamudāyaparigrahe'pi, śibikodvāhakanyāyena pratyekamasāmarthye'pi tatpradhānasamudāye nīlajñānotpattihetusāmarthyamastvityetasminnapi ca pakṣe parigṛhyamāṇe nīlābhāvānna nīlaṃ vijānāti . kasmāt ? teṣāmitaretaranīlatvenānīlatvāt . tāni nīlatvāni pratiparamāṇu bhinnāni svāśrayaparamāṇuto'nyatra na vartante, svarasotpattibhaṅgavattvādarthāntarāsambandhācca bhāvānām . tasmāditarasya nīlatvamitaratra nāsti, tasyāpi nīlatvamitaratra nāsti . kiṃ kāraṇam ? atadrūpatvāt, karasyānupapatteratyantavyāvṛttārthatvāddravyasadrūpatvād grahaṇābhāvānna nīlaṃ vijānāti . ata eva pratyakṣavidhividhāyakavākyasyaiṣo'rtha āpadyate--cakṣurvijñānasamaṅgī sañcitālambanaḥ santānaḥ sañcayaṃ saṃvṛtisantaṃ nīlaṃ vijānāti, tasyāsataścakṣuṣā tadeva rūpaṃ tadrūpam, na tadrūpamatadrūpam, tadbhāvo'tadrūpatvam, tasmādatadrūpatvāt . na hi tannīlamitaranīlarūpaṃ bhavati . yadi bhavet tadeva tat syāt, tadrūpatvāt, tadvat; na tu bhavati . athavā tadrūpamasya tadrūpam, na tadrūpamasya rūpamityatadrūpam . kena rūpeṇa ? jātyākārādinā, na hi tannīlamitaranīlarūpaṃ jātyā nīlatvalakṣaṇayā sāmānyabhūtayā ākāreṇa vā saṃsthānaviśeṣeṇa vṛttaparimaṇḍalādinā, jātirūpeṇākārarūpeṇa vā yat syādananyatvakaraṃ tayornīlayoḥ paramāṇvostasya tvanmatena kasyacidanupapatteratadrūpatvam . ato na nīlaṃ nīlāntararūpeṇāsti, tadvannīlāntaramapi tadrūpeṇa nāsti . ādigrahaṇāt prathamakṣaṇadṛśyaṃ dvitīyakṣaṇadṛśyarūpaṃ na bhavati, tadapītararūpaṃ na bhavatīti . deśato'pi deśāntaradṛśyaṃ deśāntaradṛśyarūpaṃ na bhavati . ato'nanyatvakarasyānupapatteratadrūpatvam . ananyatvakarasyānupapattiratyantavyāvṛttārthatvāt . artha iti paramārthasan nīlaparamāṇureva, te ca paramāṇavo'tyantamitaretaravyāvṛttāsādhāraṇarūpāḥ . kasmāt ? dravyasadrūpatvāt, dravyasato hyetad rūpaṃ yadanyanirapekṣaviviktasvarūpatvam, tatra yathā tad rasarūpeṇa gandharūpeṇa vā nāsti dravyasadrūpatvāt tathā nīlāntararūpeṇāpi nāsti . tadapi ca dravyasadrūpamāṇīṣādyabhāve rathābhāvavat nīlāntararūpābhāvavadvā tadabhāve'pi na bhavatyeva, nīlatvaśūnyatvādvā nīlāntaranīlavat . tadapi paranīlaṃ tadvadanīlam . ataḥ katarat tannīlaṃ syādyadvijñāyeta cakṣuṣā cakṣurvijñānasamaṅginā ? iti grahaṇābhāvānna nīlaṃ vijānāti cakṣurvijñānasamaṅgī . ananyatvakarasya jātyāderabhāvādeva vā rūpamiti vā rasa iti vātyantabhinnānāṃ paramāṇūnāmabhedena dravyasatāṃ grahaṇābhāvānna nīlaṃ vijānāti . itaretarābhāvaparamārthatvādvoktanyāyenaiva na nīlaṃ nīlāntaraṃ cāsti rūparasādivadananyarūpamiti na nīlaṃ vijānāti ityetadeva saṃvadatīti sūktamiti .