Dvadasharanayacakra 1.201

1.201

kiñcānyat--ghaṭasaṅkhyotkṣepaṇasattāghaṭatvādyākārajñānānāmapi pratyakṣatvaprasaṅgaḥ . kathamiti cet, ucyate --yathā cotretyādi dārṣṭāntikaṃ muktvā dṛṣṭāntaṃ tatsādharmyaṃ ca varṇayati . yathā cātra bhavanmatena samānānekārthajanyendriyasvārthāt, samānena nīlavarṇenā'nekena paramāṇusaṅghātalakṣaṇenārthena janya indriyasvārthaḥ, nāsādhāraṇo vastvabhimatasvalakṣaṇasvārthaḥ, kasmāt ? tattyaktvā tatrānekārthajanyatvāt svārthe sāmānyagocaraṃ jñānam pra॰ samu॰ 1 . 4 iti vacanādanyādṛśaḥ svārthasyeṣṭatvāt, tādṛśaḥ svārthād yadutpadyate pramāṇam, samānānekārthātathābhūtārthānnīlādisaṅghātāt prajñaptisata ālambanāt paramārthasadākāro labhyate, ta eva hi paramāṇavo nīlāditvenābhāsante iti tadviṣayaṃ jñānaṃ pratyakṣamiṣṭaṃ tathā ghaṭasaṅkhyādyākārebhyaḥ pratyakṣajñānajanakārthasadharmabhyaḥ samānānekārthajanyendriyasvārthebhyaḥ samānānekārthātathābhūtārthebhyaḥ paramārthasadākāro lapsyate iti ghaṭādijñānaṃ pratyakṣaṃ syāt, saṃvṛtisadālambanatvāt, nīlādijñānavat . nīlādijñānaṃ vā na pratyakṣaṃ syāt, ghaṭādijñānavat . ta eva hi te paramāṇava ābhāsante . evamubhayostulye janakatve kuta etat--nīlādyābhāsaṃ jñānaṃ pratyakṣaṃ na ghaṭādyābhāsamiti . yathaiva hi paramāṇvavayavasamudāye ta evābhāsante tathā ghaṭādijñāneṣvapi samuditāsta evābhāsante, tathāstheṣveva ghaṭabuddhiḥ pravartate prajñaptiśca evaṃ tathāstheṣveva nīlādirūpabuddhiḥ pravartate prajñaptiśca . jñānam ityabhisambhantsyate, tadapi ca taimirakavadapramāṇam, timire bhavaṃ taimiram, yathā dvicandradarśanaṃ tathā samānenāpyanekavarṇamaṇisamūhena janya indriyasvārtho mecakastasmādutpadyamānaṃ tadapi ca taimirakavadapramāṇam . kutaḥ ? yasmāt samānānekārthāt tasmādatathābhūtārthāt tannīlādisaṅghātājjñānamutpadyate, atathābhūtārthatvamasya saṃvṛtisattvamata āha --samānānekārthātathābhūtārthānnīlādisaṅghātāt prajñaptisata ālambanāt saṃvṛtisataḥ paramārthasadākāro nīlādiko labhyate, yatasta eva hi paramārthasantaḥ paramāṇavo nīlāditvenābhāsanta iti tadviṣayaṃ jñānaṃ nīlādipratyakṣamiṣṭam . tathā nirākṛtebhyaḥ pratyakṣatvena ghaṭasaṅkhyādyākārebhyo ghaṭasaṅkhyotkṣepaṇasattāghaṭatvādyākārebhyaḥ pratyakṣajñānajanakārthasadharmabhyaḥ, katamena sādharmyeṇa sadharmabhya iti cet, ucyate --samānānekārthajanyendriyasvārthebhya ityetatsadharmabhyaḥ . kimuktaṃ bhavati ? samānānekārthātathābhūtārthebhyaḥ, paramārthasadākāro lapsyate nīlādisaṅghātavadityatastadupasaṃhṛtya sādhanamāha --ghaṭaḥ saṃyukto viyuktaḥ paro'paraḥ spandata ityādi jñānaṃ pratyakṣaṃ sa ca tadviṣayaḥ pratyakṣaḥ syāt, saṃvṛtisadālambanatvāt, nīlādijñānavat . nīlādijñānaṃ tadarthaśca na pratyakṣe vā syātām, saṃvṛtisattvāt, ghaṭādijñānārthavat . vāśabdasya vikalpārthatvādubhayatra jñānotpādakārthāviśeṣāt . tat samarthayati --ta eva hi te paramāṇavo ya eva ghaṭāditvenābhāsante ya eva nīlāditvenābhāsanta iti . evamubhayornīlādighaṭādijñānayostulye janakatve tat kuta etat--nīlādyābhāsaṃ jñānaṃ pratyakṣaṃ na ghaṭādyābhāsamiti ? svarucimātrādanyat kāraṇaṃ nāstītyarthaḥ .